افزایش هزینه‌های زندگی، دشواری راه‌اندازی مطب مستقل و پایین بودن درآمد برخی پزشکان نسبت به هزینه‌های حرفه‌ای و خانوادگی، از جمله چالش‌هایی است که به گفته سخنگوی سازمان نظام پزشکی، بر مسیر شغلی پزشکان جوان در ایران تأثیر گذاشته است. در این شرایط، برخی پزشکان عمومی به سمت انجام خدمات زیبایی می‌روند و گروهی نیز برای تأمین هزینه‌های زندگی، در کنار فعالیت پزشکی به مشاغلی مانند رانندگی در تاکسی‌های اینترنتی روی می‌آورند.
لاری‌پور، سخنگوی سازمان نظام پزشکی، با اشاره به این وضعیت معتقد است که مشکلات اقتصادی پزشکان تنها به درآمد فردی آنها محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند بر نحوه توزیع نیروی انسانی در بخش سلامت و دسترسی بیماران به خدمات درمانی نیز تأثیر بگذارد.
چرا برخی پزشکان عمومی به سمت خدمات زیبایی می‌روند؟
یکی از موضوعاتی که سخنگوی سازمان نظام پزشکی به آن اشاره کرده، تمایل برخی پزشکان عمومی به انجام اقدامات زیبایی است. به گفته او، این دسته از خدمات ممکن است در مقایسه با فعالیت‌های درمانی متعارف، درآمد بیشتری برای پزشک ایجاد کنند و در عین حال، فشار کاری متفاوتی داشته باشند.
لاری‌پور معتقد است یکی از دلایل این گرایش، نبود تعرفه مشخص برای بسیاری از خدمات زیبایی یا تفاوت شرایط درآمدی این خدمات با درمان بیماری‌هاست. در چنین وضعیتی، پزشک ممکن است فعالیت در حوزه زیبایی را از نظر اقتصادی جذاب‌تر از ارائه برخی خدمات عمومی و درمانی بداند.
با این حال، او تأکید می‌کند که افزایش فعالیت پزشکان در حوزه زیبایی به معنای کاهش نیازهای درمانی جامعه نیست. بیماری‌هایی مانند فشار خون و دیابت، آسیب‌های ناشی از تصادفات، تروما و بیماری‌های واگیر و غیرواگیر همچنان به پزشکان و خدمات درمانی مستمر نیاز دارند.
تأثیر گرایش به زیبایی بر خدمات درمانی
از نگاه این مقام صنفی، مسئله اصلی فقط انتخاب یک حوزه کاری پردرآمدتر نیست؛ بلکه باید به این موضوع توجه کرد که چه عواملی پزشکان را از فعالیت در بخش‌های مورد نیاز نظام سلامت دور می‌کند. اگر شرایط اقتصادی فعالیت در حوزه‌های درمانی برای پزشکان نامناسب باشد، احتمال دارد بخشی از نیروی انسانی به سمت حوزه‌هایی حرکت کند که بازده مالی بیشتری دارند.
البته نمی‌توان نتیجه گرفت که همه پزشکان فعال در حوزه زیبایی، فعالیت درمانی را کنار گذاشته‌اند یا این انتخاب صرفاً با انگیزه مالی انجام می‌شود. با این حال، اظهارات سخنگوی سازمان نظام پزشکی بر ضرورت بررسی تفاوت درآمد، هزینه و شرایط کاری در بخش‌های مختلف پزشکی تأکید دارد.
چرا راه‌اندازی مطب مستقل برای پزشکان دشوار شده است؟
یکی دیگر از مشکلات مطرح‌شده، دشواری تأسیس و اداره مطب شخصی، به‌ویژه برای پزشکان عمومی جوان است. لاری‌پور می‌گوید پزشکان عمومی پس از پایان دوره طرح اجباری که به گفته او حدود دو سال طول می‌کشد، ممکن است با هزینه‌هایی روبه‌رو شوند که راه‌اندازی مطب مستقل را برایشان بسیار دشوار می‌کند.
مطب‌داری فقط به داشتن مدرک پزشکی و ارائه خدمات به بیماران محدود نیست. پزشک برای شروع فعالیت مستقل باید هزینه‌های ثابت و جاری محل کار را نیز تأمین کند؛ هزینه‌هایی که حتی در دوره‌های کم‌مراجعه هم ممکن است ادامه داشته باشند.
مهمترین هزینه‌های اداره مطب پزشکی
- اجاره محل: هزینه اجاره مطب، به‌ویژه در مناطق شهری، می‌تواند بخش قابل‌توجهی از درآمد پزشک را مصرف کند.
- مالیات و عوارض: پزشک برای فعالیت حرفه‌ای خود باید هزینه‌های قانونی و مالی مرتبط را در نظر بگیرد.
- هزینه پسماند: مدیریت و دفع پسماندهای مرتبط با فعالیت پزشکی نیز از جمله هزینه‌های مطب است.
- حقوق منشی و کارکنان: در بسیاری از مطب‌ها، پرداخت حقوق نیروی اداری و سایر هزینه‌های نیروی انسانی ضروری است.
- هزینه‌های جاری: قبوض، تجهیزات، نگهداری محل و سایر مخارج عملیاتی نیز بر هزینه نهایی فعالیت مستقل تأثیر می‌گذارند.
مجموع این مخارج باعث می‌شود درآمد حاصل از ویزیت بیماران لزوماً معادل درآمد خالص پزشک نباشد. به همین دلیل، میزان مراجعه بیماران، تعرفه خدمات و هزینه‌های ثابت مطب نقش مهمی در امکان ادامه فعالیت مستقل دارند.
چرا پزشکان به مطب‌های گروهی و درمانگاه‌ها می‌روند؟
به گفته لاری‌پور، یکی از پیامدهای افزایش هزینه‌های مطب‌داری، حرکت پزشکان به سمت فعالیت در مطب‌های گروهی، کلینیک‌ها و درمانگاه‌های موجود است. در این مدل، پزشک می‌تواند به‌جای تأمین تمام هزینه‌های یک محل مستقل، در فضایی فعالیت کند که بخشی از زیرساخت‌ها و امکانات آن از قبل فراهم شده است.
فعالیت گروهی ممکن است به تقسیم برخی هزینه‌ها و کاهش فشار مالی بر هر پزشک کمک کند. حضور در درمانگاه‌ها نیز می‌تواند نیاز به سرمایه‌گذاری اولیه برای تأسیس مطب را کاهش دهد. با این حال، شرایط قرارداد، سهم پزشک از درآمد و هزینه‌های استفاده از امکانات در هر مجموعه متفاوت است و نمی‌توان این شیوه را برای همه پزشکان یکسان ارزیابی کرد.
در مجموع، انتخاب مطب گروهی یا درمانگاه را می‌توان یکی از راه‌های سازگاری با هزینه‌های بالای فعالیت مستقل دانست؛ موضوعی که اهمیت بررسی شرایط اقتصادی و حرفه‌ای پزشکان جوان را بیشتر می‌کند.
چرا برخی پزشکان در تاکسی‌های اینترنتی کار می‌کنند؟
یکی از بخش‌های قابل‌توجه اظهارات سخنگوی سازمان نظام پزشکی، اشاره به فعالیت برخی پزشکان در مشاغلی خارج از حوزه درمان، از جمله مسافرکشی با تاکسی‌های اینترنتی است. به گفته لاری‌پور، این موضوع به گوش سازمان رسیده و در سال‌های گذشته نیز چندین بار به مراجع ذی‌ربط منتقل شده است.
او برای توضیح وضعیت این گروه، به پزشکان جوانی اشاره می‌کند که حقوق ماهانه آنها، طبق اظهاراتش، حدود ۲۵ تا ۳۵ میلیون تومان است و در عین حال باید هزینه‌هایی مانند اجاره خانه و مخارج خانواده را پرداخت کنند. در چنین شرایطی، ممکن است درآمد حاصل از شغل پزشکی به‌تنهایی برای تأمین تمام هزینه‌های زندگی کافی نباشد و فرد ناچار شود به فعالیت اقتصادی دیگری روی بیاورد.
البته این ارقام، بر اساس گفته‌های سخنگوی سازمان نظام پزشکی مطرح شده‌اند و به‌تنهایی نشان‌دهنده درآمد همه پزشکان یا وضعیت یکسان تمام شهرها و مراکز درمانی نیستند. میزان دریافتی پزشکان می‌تواند با توجه به نوع استخدام، محل فعالیت، تعداد شیفت‌ها، سابقه کاری و شرایط قرارداد متفاوت باشد.
پیامدهای اشتغال دوم برای پزشکان و نظام سلامت
اشتغال در حرفه‌ای خارج از پزشکی، لزوماً به معنای کاهش کیفیت خدمات درمانی نیست؛ اما اگر پزشک برای جبران هزینه‌های زندگی مجبور به انجام کار دوم شود، احتمال افزایش فشار زمانی و خستگی او مطرح می‌شود. از سوی دیگر، صرف زمان برای فعالیت‌های جانبی می‌تواند فرصت استراحت، آموزش حرفه‌ای یا فعالیت بیشتر در حوزه درمان را محدود کند.
به همین دلیل، موضوع اشتغال دوم پزشکان را می‌توان فراتر از یک مسئله شخصی یا معیشتی بررسی کرد. این موضوع به شرایط پرداخت، امنیت شغلی، هزینه زندگی و جذابیت اقتصادی فعالیت در مراکز درمانی نیز ارتباط دارد.
مقایسه تعرفه خدمات پزشکی در ایران و کشورهای دیگر
لاری‌پور در بخش دیگری از اظهارات خود به تفاوت تعرفه خدمات پزشکی در ایران و برخی کشورهای دیگر اشاره کرده است. به گفته او، تعرفه خدمات پزشکی در هند و پاکستان بیش از هشت تا ۱۰ برابر ایران است و در کشورهای حوزه خلیج فارس و ترکیه نیز این تعرفه‌ها به‌مراتب بالاتر هستند.
این اظهارنظر، مقایسه‌ای است که از سوی سخنگوی سازمان نظام پزشکی مطرح شده و برای ارزیابی دقیق آن باید مشخص باشد منظور کدام خدمت پزشکی، چه نوع مرکز درمانی و چه شیوه محاسبه تعرفه است. همچنین مقایسه تعرفه اسمی به‌تنهایی برای سنجش وضعیت اقتصادی پزشکان در کشورهای مختلف کافی نیست.
برای مقایسه منصفانه، عواملی مانند هزینه زندگی، قدرت خرید، مالیات، هزینه تجهیزات و نیروی انسانی، نوع بیمه درمانی، سهم پرداختی بیمار و میزان دریافتی واقعی پزشک نیز باید در نظر گرفته شوند. با این وجود، طرح این مقایسه نشان می‌دهد که موضوع تعرفه خدمات پزشکی و تناسب آن با هزینه‌های حرفه‌ای، یکی از محورهای مورد توجه سازمان نظام پزشکی است.
مشکلات معیشتی پزشکان به مراجع مسئول منتقل شده است
بر اساس گفته‌های لاری‌پور، مشکلات معیشتی و شرایط شغلی پزشکان در دو تا سه سال گذشته چندین بار به مراجع مرتبط، از جمله کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، منتقل شده است. این پیگیری‌ها نشان می‌دهد که موضوع از سوی سازمان نظام پزشکی به‌عنوان یکی از مسائل صنفی قابل‌طرح دنبال شده؛ هرچند صرف انتقال موضوع به مراجع مسئول، به معنای اجرای راهکار یا حل مشکل نیست.
برای ارزیابی نتیجه این پیگیری‌ها، باید دید چه اقداماتی در زمینه اصلاح تعرفه‌ها، کاهش موانع فعالیت مستقل، بهبود شرایط استخدام و حمایت از پزشکان جوان انجام می‌شود. همچنین انتشار اطلاعات دقیق درباره درآمد واقعی پزشکان، هزینه اداره مطب و وضعیت اشتغال آنان می‌تواند به تصمیم‌گیری مؤثرتر کمک کند.
برای بهبود وضعیت شغلی پزشکان چه موضوعاتی اهمیت دارد؟
اظهارات سخنگوی سازمان نظام پزشکی چند محور مهم را برای بررسی وضعیت پزشکان مطرح می‌کند. نخست، باید تناسب میان درآمد حاصل از خدمات درمانی و هزینه‌های حرفه‌ای پزشک بررسی شود. دوم، شرایط تأسیس مطب مستقل و امکان استفاده از فضاهای درمانی مشترک اهمیت دارد. سوم، لازم است درباره دلایل اقتصادی گرایش برخی پزشکان به حوزه زیبایی یا اشتغال دوم اطلاعات دقیق‌تری جمع‌آوری شود.
در کنار این موارد، توجه به تفاوت شرایط پزشکان در شهرها، مراکز درمانی دولتی و خصوصی و انواع قراردادهای کاری ضروری است. راهکار مؤثر باید متناسب با این تفاوت‌ها طراحی شود؛ زیرا مشکلات یک پزشک جوان استخدام‌شده با چالش‌های پزشکی که مطب مستقل دارد، الزاماً یکسان نیست.
جمع‌بندی
بر اساس اظهارات لاری‌پور، سخنگوی سازمان نظام پزشکی، هزینه بالای مطب‌داری، دشواری فعالیت مستقل، تفاوت درآمد میان حوزه‌های مختلف پزشکی و فشار هزینه‌های زندگی از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر انتخاب شغلی پزشکان تأثیر بگذارند. او همچنین از فعالیت برخی پزشکان در تاکسی‌های اینترنتی برای تأمین درآمد بیشتر و پیگیری این مسائل در مراجع مرتبط خبر داده است.
این اظهارات بار دیگر اهمیت بررسی شرایط اقتصادی پزشکان و تأثیر آن بر دسترسی جامعه به خدمات درمانی را مطرح می‌کند. با این حال، برای نتیجه‌گیری درباره گستردگی این وضعیت و ارزیابی راهکارهای مناسب، به آمار به‌روز و تفکیک‌شده درباره درآمد، هزینه‌ها، نوع اشتغال و توزیع پزشکان در بخش‌های مختلف سلامت نیاز است.
