چه افرادی بیشتر در معرض بیماریهای کلیوی هستند؟ علائم هشدار و راههای پیشگیری
بیماریهای مزمن کلیوی ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت مشخصی پیشرفت کنند و زمانی تشخیص داده شوند که عملکرد کلیهها تا حدی کاهش یافته است. افراد مبتلا به دیابت و فشار خون بالا، کسانی که سابقه خانوادگی بیماریهای کلیوی دارند و افرادی که بیش از اندازه از داروهای مسکن استفاده میکنند، بیشتر در معرض آسیب کلیوی قرار دارند. به همین دلیل، شناخت عوامل خطر و بررسی دورهای عملکرد کلیهها اهمیت زیادی دارد.
کلیهها چه نقشی در سلامت بدن دارند؟
کلیهها دو عضو حیاتی بدن هستند که وظیفه تصفیه خون و دفع مواد زائد را بر عهده دارند. این اندامها علاوه بر تنظیم حجم مایعات بدن، تعادل الکترولیتهایی مانند سدیم، پتاسیم، کلسیم و فسفر را حفظ میکنند.
کلیهها همچنین با ترشح برخی هورمونها در تنظیم فشار خون و فرایند خونسازی نقش دارند. بنابراین، اختلال در عملکرد آنها میتواند بخشهای مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهد و مراقبت از سلامت کلیهها، بهویژه با افزایش سن، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چه افرادی بیشتر در معرض بیماریهای کلیوی هستند؟
محسن عالمی، فلوشیپ سرطانشناسی دستگاه ادراری و تناسلی، با اشاره به عوامل افزایشدهنده خطر بیماریهای کلیوی، گروههای زیر را در معرض آسیب بیشتر دانسته است:
- افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری کلیوی: سابقه ابتلای اعضای خانواده میتواند احتمال بروز برخی بیماریهای کلیوی را افزایش دهد.
- مبتلایان به فشار خون بالا: فشار خون کنترلنشده میتواند به رگهای خونی ظریف کلیه آسیب برساند.
- افراد مبتلا به دیابت: بالا بودن قند خون در طولانیمدت ممکن است به ساختارهای تصفیهکننده کلیه صدمه بزند.
- افراد دارای اضافهوزن: اضافهوزن میتواند با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای زمینهای، احتمال آسیب کلیوی را بیشتر کند.
- بیماران قلبی و عروقی: مشکلات قلبی و عروقی ممکن است با اختلال در عملکرد کلیهها همراه باشند.
- مصرفکنندگان بیش از اندازه داروهای مسکن: استفاده مکرر یا خودسرانه از برخی داروهای ضد درد و ضدالتهاب میتواند به کلیهها آسیب برساند.
افراد این گروهها بهتر است ارزیابی دورهای سلامت کلیههای خود را جدی بگیرند و درباره زمان و نوع آزمایشهای لازم با پزشک مشورت کنند.
علائم هشداردهنده بیماریهای کلیوی چیست؟
بسیاری از بیماریهای مزمن کلیوی در مراحل ابتدایی نشانه مشخصی ندارند. با پیشرفت اختلال در عملکرد کلیهها، ممکن است علائم زیر ظاهر شوند:
- ورم اطراف چشم
- تورم مچ پا و سایر اندامها
- احساس تنگ شدن کفش به دلیل تورم پا
- خستگی و ضعف
- بیاشتهایی
- تهوع
البته بروز این نشانهها بهتنهایی به معنای ابتلا به بیماری کلیوی نیست و ممکن است دلایل دیگری داشته باشد. تشخیص علت علائم و بررسی وضعیت سلامت کلیهها باید توسط پزشک انجام شود.
بیماریهای کلیوی چگونه تشخیص داده میشوند؟
برای بررسی عملکرد کلیهها، پزشک میتواند آزمایشهای خون و ادرار را درخواست کند. دو روش مهم در این ارزیابی عبارتاند از:
۱. آزمایش کراتینین خون و محاسبه GFR
اندازهگیری کراتینین خون و محاسبه میزان فیلتراسیون گلومرولی یا GFR به ارزیابی توانایی کلیهها در تصفیه خون کمک میکند. تغییر در این شاخص میتواند نشانهای از اختلال عملکرد کلیه باشد.
۲. بررسی آلبومین و پروتئین ادرار
وجود مقادیر غیرطبیعی آلبومین یا پروتئین در ادرار میتواند نشانه آسیب به کلیهها باشد. بررسی این مواد به شناسایی برخی مشکلات کلیوی، حتی پیش از بروز علائم آشکار، کمک میکند.
این آزمایشها در دسترس هستند و پزشک میتواند با توجه به شرایط فرد، سابقه بیماری و عوامل خطر، انجام آنها را توصیه کند.
چگونه از بیماریهای کلیوی پیشگیری کنیم؟
اگرچه برخی بیماریهای کلیوی زمینه ژنتیکی یا خانوادگی دارند، رعایت اصول سالم زندگی میتواند به حفظ عملکرد کلیهها و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مزمن کمک کند.
کاهش مصرف نمک
یکی از توصیههای مهم برای مراقبت از کلیهها، محدود کردن مصرف نمک است. بر اساس توصیه مطرحشده از سوی این متخصص، مصرف روزانه نمک نباید از پنج گرم، معادل حدود یک قاشق چایخوری سرصاف، بیشتر شود.
باید به نمک پنهان در مواد غذایی نیز توجه داشت. نانهای شور، پنیر، دوغ، کشک، رب گوجهفرنگی، خیارشور، غذاهای نمکسود و فستفودها از جمله محصولاتی هستند که ممکن است مقدار زیادی نمک وارد بدن کنند.
کنترل قند و فشار خون
کنترل منظم قند خون و فشار خون برای افرادی که به دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستند اهمیت ویژهای دارد. مدیریت این بیماریها میتواند خطر آسیب به کلیهها را کاهش دهد.
تغذیه سالم و حفظ وزن مناسب
رعایت الگوی غذایی سالم و جلوگیری از اضافهوزن از دیگر راهکارهای مراقبت از کلیههاست. توجه به کیفیت تغذیه و محدود کردن مصرف مواد غذایی پرنمک میتواند در حفظ سلامت عمومی بدن مؤثر باشد.
فعالیت بدنی منظم
پیادهروی و انجام ورزش متناسب با شرایط جسمی، به حفظ وزن مناسب و کنترل عوامل خطر بیماریهای زمینهای کمک میکند.
پرهیز از مصرف خودسرانه مسکنها
برخی داروهای مسکن و ضدالتهاب، بهویژه ایندومتاسین و داروهای مشابه، در صورت مصرف نامناسب میتوانند به کلیهها آسیب برسانند. بنابراین بهتر است این داروها بدون نظر پزشک و بیش از مقدار یا مدت توصیهشده مصرف نشوند.
چرا بررسی دورهای سلامت کلیهها اهمیت دارد؟
از آنجا که بیماریهای مزمن کلیوی ممکن است مدتها بدون علامت باقی بمانند، منتظر ماندن برای بروز نشانههایی مانند ورم، خستگی یا تهوع راه مناسبی برای تشخیص زودهنگام نیست. افراد دارای عوامل خطر، بهخصوص مبتلایان به دیابت و فشار خون بالا و کسانی که سابقه خانوادگی بیماری کلیوی دارند، باید درباره ارزیابی منظم عملکرد کلیهها با پزشک مشورت کنند.
تشخیص زودهنگام، کنترل بیماریهای زمینهای، کاهش مصرف نمک و پرهیز از مصرف خودسرانه داروها از مهمترین اقداماتی هستند که میتوانند به حفظ سلامت کلیهها کمک کنند.



