زیان مرغداران در شرایطی به گفته مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران به روزانه ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیارد تومان رسیده که قیمت گوشت مرغ در هفته‌های اخیر روندی کاهشی داشته است. اگرچه کاهش قیمت مرغ برای مصرف‌کنندگان خبر مثبتی محسوب می‌شود، فعالان صنعت طیور هشدار می‌دهند ادامه فروش مرغ پایین‌تر از هزینه تولید می‌تواند بخشی از واحدهای تولیدی را از چرخه فعالیت خارج کند و در آینده به نوسان شدید قیمت‌ها منجر شود.
بر اساس اظهارات حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران، علت اصلی شرایط فعلی بازار، عدم تعادل میان عرضه و تقاضا و وجود مازاد تولید است. در حالی که هزینه تمام‌شده تولید هر کیلوگرم مرغ حدود ۲۵۰ هزار تومان برآورد می‌شود، مرغ در بازار با قیمت حدود ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار تومان عرضه می‌شود و در برخی استان‌ها قیمت آن به حدود ۱۸۰ هزار تومان می‌رسد.
چرا قیمت مرغ کاهش پیدا کرده است؟
کاهش قیمت مرغ در بازار در نگاه نخست می‌تواند به معنای بهبود قدرت خرید خانوارها باشد، اما زمانی که این کاهش قیمت از افت هزینه‌های تولید ناشی نشده باشد، ممکن است پیامدهای متفاوتی برای تولیدکنندگان داشته باشد.
در شرایط فعلی، فعالان صنعت طیور علت اصلی افت قیمت را مازاد عرضه نسبت به تقاضا عنوان می‌کنند. به گفته اسدالله‌نژاد، تولیدکنندگان در حال حاضر نمی‌توانند محصولات خود را با قیمت تمام‌شده به فروش برسانند و همین فاصله میان قیمت فروش و هزینه تولید، زیان قابل توجهی را به مرغداری‌ها تحمیل کرده است.
برآورد اعلام‌شده از سوی این مسئول صنفی نشان می‌دهد هزینه تولید هر کیلوگرم مرغ حدود ۲۵۰ هزار تومان است، در حالی که قیمت فروش در بازار عمدتاً بین ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار تومان قرار دارد. در برخی استان‌ها نیز قیمت به حدود ۱۸۰ هزار تومان می‌رسد.
| شاخص | رقم اعلام‌شده |
|---|---|
| هزینه تمام‌شده هر کیلوگرم مرغ | حدود ۲۵۰ هزار تومان |
| قیمت عرضه در بازار | حدود ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار تومان |
| قیمت در برخی استان‌ها | حدود ۱۸۰ هزار تومان |
| زیان روزانه اعلام‌شده مرغداران | حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیارد تومان |
زیان روزانه مرغداران به ۷۰۰ میلیارد تومان رسیده است
به گفته مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران، فاصله قابل توجه میان قیمت تمام‌شده و قیمت فروش باعث شده زیان روزانه صنعت طیور به حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیارد تومان برسد.
ادامه چنین وضعیتی از نگاه این فعال صنفی می‌تواند توان مالی مرغداران را برای آغاز دوره‌های بعدی تولید کاهش دهد. در صورتی که بخشی از واحدهای تولیدی به دلیل زیان انباشته فعالیت خود را متوقف کنند، ظرفیت تولید در دوره‌های بعدی نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
به همین دلیل، موضوع تنها به سود و زیان مرغداری‌ها محدود نمی‌شود. صنعت طیور بخش مهمی از زنجیره تأمین پروتئین کشور را تشکیل می‌دهد و تغییر در ظرفیت تولید می‌تواند در آینده بر میزان عرضه و قیمت مصرف‌کننده نیز اثر بگذارد.
آیا کاهش قیمت مرغ برای مصرف‌کننده پایدار است؟
یکی از پرسش‌های مهم بازار این است که آیا قیمت پایین فعلی مرغ می‌تواند برای مدت طولانی ادامه داشته باشد یا خیر. پاسخ به این پرسش به وضعیت تولید، میزان تقاضا، هزینه نهاده‌ها و سیاست‌های تنظیم بازار وابسته است.
کاهش قیمت مرغ زمانی می‌تواند پایدارتر باشد که با افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید یا بهبود ساختار زنجیره تأمین همراه شود. اما اگر قیمت پایین عمدتاً نتیجه مازاد عرضه و فروش محصول با زیان باشد، ادامه این شرایط ممکن است به کاهش تولید در دوره‌های بعد منجر شود.
اسدالله‌نژاد هشدار داده است که اگر تولیدکنندگان توان مالی خود را برای دوره‌های بعدی تولید از دست بدهند، آثار این وضعیت ممکن است در ماه‌های آینده در بازار ظاهر شود و حتی به جهش قیمت مرغ منجر شود.
خرید حمایتی مرغ چقدر مؤثر است؟
دولت برای مدیریت مازاد تولید، خرید حمایتی مرغ را در دستور کار قرار داده است. طبق اظهارات این مسئول صنفی، مصوبه خرید ۳۰ هزار تن مرغ مازاد علاوه بر ۷۰ هزار تن ذخیره استراتژیک مطرح شده و بخشی از این میزان نیز جذب شده است.
با این حال، اتحادیه مرغداران نسبت به قیمت تعیین‌شده برای این خرید انتقاد دارد. بر اساس توضیحات اسدالله‌نژاد، قیمت اعلام‌شده برای خرید توسط شرکت پشتیبانی امور دام ۳۳۵ هزار تومان است، اما پس از کسر هزینه‌های مرتبط و افت بار، مبلغ مؤثر برای تولیدکننده به حدود ۲۱۰ تا ۲۱۵ هزار تومان می‌رسد.
از دیدگاه این فعال صنفی، حتی این رقم نیز با هزینه واقعی تولید فاصله دارد و بنابراین نمی‌تواند زیان تولیدکنندگان را به شکل کامل جبران کند.
چرا خرید حمایتی کافی نیست؟
خرید حمایتی می‌تواند بخشی از مازاد عرضه را از بازار خارج کند، اما اگر فاصله میان هزینه تولید و قیمت خرید همچنان زیاد باشد، ممکن است اثر آن بر وضعیت مالی تولیدکنندگان محدود بماند.
به همین دلیل، در کنار خرید حمایتی، سیاست‌هایی مانند مدیریت تولید، توسعه بازار صادراتی، بهبود بهره‌وری و کاهش نوسان هزینه نهاده‌ها نیز می‌تواند در ایجاد تعادل پایدارتر میان عرضه و تقاضا اهمیت داشته باشد.
ظرفیت تولید مرغ ایران چقدر است؟
یکی از نکات مهم مطرح‌شده از سوی اتحادیه مرغداران، فاصله میان ظرفیت تولید کشور و میزان نیاز داخلی است. بر اساس برآورد اعلام‌شده، ظرفیت تولید سالانه مرغ در کشور بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تن است، در حالی که نیاز واقعی کشور پس از اصلاح نظام یارانه‌ها کمتر از ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تن برآورد شده است.
این اختلاف به معنای وجود ظرفیت قابل توجه برای تولید مازاد است. در چنین شرایطی، اگر بازار داخلی توان جذب تمام تولید را نداشته باشد، بخشی از تولیدکنندگان با مشکل فروش مواجه خواهند شد.
از همین رو، اتحادیه مرغداران بر توسعه صادرات تأکید دارد و صادرات مستمر را یکی از راهکارهای استفاده از ظرفیت تولید و جلوگیری از هدررفت زیرساخت‌های صنعت طیور می‌داند.
صادرات مرغ؛ راهکاری برای کنترل مازاد تولید
به گفته اسدالله‌نژاد، سیاست صادراتی نباید بر اساس تصمیم‌های کوتاه‌مدت و مقطعی تغییر کند. از نگاه وی، دولت باید با رایزنی با کشورهای مقصد و تعیین عوارض صادراتی متناسب، شرایطی ایجاد کند که مرغ ایرانی بتواند در بازارهای هدف با قیمت رقابتی عرضه شود.
توسعه بازارهای صادراتی می‌تواند به تولیدکنندگان اجازه دهد بخشی از محصول مازاد بازار داخلی را در بازارهای خارجی عرضه کنند. در این صورت، فشار ناشی از مازاد عرضه داخلی کاهش پیدا می‌کند و امکان برنامه‌ریزی برای تولید نیز افزایش می‌یابد.
البته استمرار صادرات نیازمند بازارهای پایدار، برنامه‌ریزی تولید، کیفیت مناسب محصول و سیاست‌های تجاری قابل پیش‌بینی است. تغییرات ناگهانی در مقررات صادراتی می‌تواند برنامه‌ریزی تولیدکنندگان و خریداران خارجی را دشوار کند.
هزینه خوراک بیشترین سهم را در تولید مرغ دارد
ساختار هزینه تولید مرغ نشان می‌دهد خوراک مهمترین بخش هزینه‌های پرورش مرغ است. بر اساس ارقام ارائه‌شده از سوی اتحادیه، حدود ۷۳ درصد هزینه تولید هر کیلوگرم مرغ زنده به خوراک اختصاص دارد.
پس از خوراک، جوجه یک‌روزه حدود ۶ درصد و هزینه‌های مربوط به بهداشت حدود ۵ درصد از ساختار هزینه را تشکیل می‌دهند. سایر مؤلفه‌ها نیز سهمی در حدود ۲ درصد دارند.
| مولفه تولید | سهم اعلام‌شده از هزینه تولید |
|---|---|
| خوراک دام و طیور | حدود ۷۳ درصد |
| جوجه یک‌روزه | حدود ۶ درصد |
| بهداشت | حدود ۵ درصد |
| سایر مولفه‌ها | حدود ۲ درصد |
بر این اساس، تغییر قیمت نهاده‌هایی مانند ذرت و سویا می‌تواند اثر قابل توجهی بر هزینه نهایی تولید مرغ داشته باشد. به همین دلیل، ثبات در بازار نهاده‌ها یکی از عوامل مهم برای امکان برنامه‌ریزی اقتصادی مرغداران محسوب می‌شود.
قیمت جوجه، سویا و ذرت چه تغییراتی داشته است؟
مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی در تشریح نوسانات هزینه‌های تولید، به تغییرات شدید قیمت برخی نهاده‌ها اشاره کرده است. به گفته او، قیمت جوجه یک‌روزه که در اردیبهشت‌ماه به حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تومان رسیده بود، در اواخر مرداد و اوایل شهریور به حدود ۲۰ هزار تومان کاهش پیدا کرد.
در مورد کنجاله و سویا نیز پس از حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه سال گذشته، قیمت تا حدود ۱۱۵ هزار تومان افزایش یافت، سپس در مقطعی به محدوده ۷۰ تا ۷۵ هزار تومان رسید و اکنون حدود ۹۴ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است.
قیمت ذرت نیز طبق این اظهارات از محدوده ۴۳ هزار تومان به حدود ۶۷ هزار و ۸۰۰ تومان رسیده است. این تغییرات نشان می‌دهد هزینه تولید مرغ به شدت تحت تأثیر نوسان قیمت نهاده‌های اصلی قرار دارد.
چرا نوسان نهاده‌ها قیمت مرغ را تغییر می‌دهد؟
وقتی نهاده‌هایی که سهم زیادی از هزینه تولید دارند با نوسان قیمت مواجه می‌شوند، ساختار هزینه مرغداری نیز تغییر می‌کند. برای مثال، خوراک حدود ۷۳ درصد از هزینه تولید را تشکیل می‌دهد؛ بنابراین تغییر قیمت ذرت، سویا و سایر اقلام خوراکی می‌تواند مستقیماً هزینه پرورش مرغ را تحت تأثیر قرار دهد.
این موضوع برنامه‌ریزی مرغداران را نیز دشوار می‌کند. تولید مرغ یک فرایند دوره‌ای است و تصمیم‌های مربوط به جوجه‌ریزی، خرید نهاده و زمان عرضه باید پیش از فروش نهایی محصول اتخاذ شود. در نتیجه، بی‌ثباتی قیمت نهاده‌ها می‌تواند ریسک اقتصادی تولیدکننده را افزایش دهد.
نوسازی مرغداری‌ها؛ راهکار بلندمدت کاهش هزینه تولید
در کنار سیاست‌های مربوط به بازار، اتحادیه مرغداران بر افزایش بهره‌وری و نوسازی واحدهای تولیدی تأکید دارد. به گفته اسدالله‌نژاد، بخشی از واحدهای مرغداری از استانداردهای لازم برخوردار نیستند و برای ارتقای تجهیزات و سیستم‌های فنی نیاز به سرمایه‌گذاری دارند.
پیشنهاد مطرح‌شده این است که بخشی از درآمدهای حاصل از اصلاح نظام یارانه‌ای در قالب تسهیلات کم‌بهره برای تجهیز و نوسازی واحدهای فرسوده اختصاص پیدا کند. هدف از این سرمایه‌گذاری، بهبود ساختار فنی، کاهش هزینه‌های تولید و افزایش بهره‌وری واحدهای مرغداری است.
در صورت افزایش بهره‌وری، تولیدکننده می‌تواند با استفاده بهتر از نهاده‌ها و امکانات موجود، هزینه تولید را کاهش دهد. البته میزان تحقق این هدف به کیفیت تجهیزات، مدیریت واحد تولیدی و دسترسی به سرمایه مورد نیاز بستگی دارد.
کیفیت نهاده‌های دامی نیز مورد انتقاد قرار گرفت
یکی دیگر از موضوعاتی که از سوی اتحادیه مطرح شده، کیفیت نهاده‌های دامی وارداتی است. اسدالله‌نژاد به گزارش‌هایی درباره پایین بودن کیفیت برخی نهاده‌ها اشاره کرده و گفته است این موضوع می‌تواند بر بهره‌وری تولید و سلامت گله‌ها تأثیر منفی داشته باشد.
کیفیت نهاده‌ها تنها از منظر هزینه اهمیت ندارد؛ زیرا خوراک مستقیماً با رشد گله، مدت دوره پرورش و عملکرد تولیدی ارتباط دارد. در نتیجه، بررسی کیفیت نهاده‌ها در کنار قیمت آن‌ها یکی از عوامل مهم در مدیریت هزینه تولید مرغ است.
«مرغ سایز» چیست و چرا بر آن تأکید می‌شود؟
اتحادیه مرغداران همچنین بر توسعه تولید و مصرف مرغ سایز تأکید کرده است. منظور از این رویکرد، توجه به وزن استاندارد مرغ در زمان عرضه و تلاش برای جلوگیری از طولانی شدن غیرضروری دوره پرورش است.
اسدالله‌نژاد معتقد است ترویج تولید مرغ با وزن استاندارد می‌تواند به کاهش دوره پرورش و هزینه‌های تولید کمک کند. از سوی دیگر، به گفته وی، توجه به این الگوی مصرف می‌تواند با کاهش ضایعات، برای مصرف‌کننده نهایی نیز مزایایی داشته باشد.
برای تحقق چنین رویکردی، علاوه بر تغییر در برنامه تولید، فرهنگ‌سازی در میان مصرف‌کنندگان نیز اهمیت دارد تا تقاضا برای مرغ با وزن استاندارد افزایش پیدا کند.
درخواست مرغداران از مردم برای خرید بیشتر مرغ
مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی با اشاره به پایین بودن قیمت مرغ در مقایسه با سایر اقلام پروتئینی، از مردم خواسته است در شرایط فعلی سهم گوشت مرغ را در سبد غذایی خود افزایش دهند.
وی همچنین پیشنهاد کرده است خانوارها در صورت نیاز و امکان نگهداری، بخشی از نیاز ماه آینده خود را نیز در دوره قیمت‌های فعلی خریداری کنند. این درخواست از سوی نماینده صنفی با هدف کمک به جذب تولید و حمایت از ادامه فعالیت صنعت طیور مطرح شده است.
با این حال، تصمیم خانوارها برای خرید و نگهداری مواد غذایی باید با توجه به میزان مصرف، امکانات نگهداری و نیاز واقعی آن‌ها انجام شود؛ زیرا افزایش خرید لزوماً به تنهایی مشکل ساختاری میان تولید و مصرف را حل نمی‌کند.
هشدار درباره احتمال جهش قیمت مرغ
یکی از مهمترین هشدارهای مطرح‌شده از سوی اتحادیه این است که ادامه زیان تولیدکنندگان می‌تواند در آینده به کاهش تولید و در نتیجه افزایش شدید قیمت منجر شود.
منطق این هشدار بر چرخه تولید مرغ استوار است: اگر تولیدکننده در یک دوره با زیان سنگین مواجه شود، ممکن است منابع مالی کافی برای جوجه‌ریزی و تأمین نهاده در دوره بعد نداشته باشد یا میزان تولید خود را کاهش دهد. اگر همزمان تقاضا در بازار وجود داشته باشد، کاهش عرضه می‌تواند فشار افزایشی بر قیمت وارد کند.
به همین دلیل، از دیدگاه فعالان صنعت، هدف تنظیم بازار نباید صرفاً پایین نگه داشتن قیمت مصرف‌کننده در کوتاه‌مدت باشد؛ بلکه باید میان قیمت قابل پرداخت برای مصرف‌کننده و قیمت اقتصادی برای تولیدکننده تعادل ایجاد شود.
هوشمندسازی زنجیره تأمین مرغ چه نقشی دارد؟
اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی اعلام کرده است که موضوع هوشمندسازی زنجیره تأمین، تولید و توزیع مرغ را دنبال می‌کند. هدف از این اقدام، دستیابی به اطلاعات دقیق‌تر و به‌روز درباره میزان تولید، عرضه و وضعیت بازار عنوان شده است.
دسترسی به اطلاعات دقیق می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر درباره میزان جوجه‌ریزی، تولید، ذخیره‌سازی، توزیع و صادرات کمک کند. در بازاری که مازاد یا کمبود عرضه می‌تواند قیمت را به سرعت تغییر دهد، اطلاعات دقیق از وضعیت تولید اهمیت زیادی دارد.
آینده بازار مرغ به تعادل عرضه و تقاضا وابسته است
بازار مرغ اکنون با شرایطی مواجه است که در آن قیمت پایین برای مصرف‌کننده با زیان سنگین تولیدکننده همراه شده است. از یک سو، کاهش قیمت می‌تواند فشار هزینه‌ای بر خانوارها را کمتر کند و از سوی دیگر، تداوم فروش پایین‌تر از هزینه تولید می‌تواند توان ادامه فعالیت مرغداران را کاهش دهد.
راهکارهای مطرح‌شده برای عبور از این وضعیت شامل خرید حمایتی مؤثر، توسعه صادرات پایدار، نوسازی واحدهای مرغداری، افزایش بهره‌وری، بهبود کیفیت نهاده‌ها و ایجاد ثبات بیشتر در سیاست‌های تجاری و تولیدی است.
در نهایت، پایداری بازار مرغ به ایجاد تعادل میان تولید، مصرف و قیمت وابسته است. اگر مازاد تولید به شکل مناسبی مدیریت شود و تولیدکنندگان نیز بتوانند با هزینه اقتصادی فعالیت کنند، احتمال شکل‌گیری بازار باثبات‌تر افزایش می‌یابد. در غیر این صورت، ادامه زیان می‌تواند ظرفیت تولید را کاهش داده و در دوره‌های بعدی فشار بیشتری بر بازار و مصرف‌کنندگان وارد کند.
