افزایش هزینه‌های سلامت و رشد پرداخت از جیب مردم، به یکی از نگرانی‌های مهم بیماران و خانواده‌ها تبدیل شده است. سید محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، معتقد است اجرا نشدن کامل قوانین، تأخیر در پرداخت بدهی بیمه‌ها، پوشش ناکافی خدمات بیمه‌ای و افزایش قیمت‌ها از عوامل اصلی این وضعیت هستند. به گفته او، در حالی که قرار بود سهم پرداخت مستقیم مردم از هزینه‌های سلامت به ۳۰ درصد برسد، این رقم در برخی حوزه‌ها از ۶۵ درصد فراتر رفته و در حوزه دارو نیز وضعیت دشوارتری گزارش شده است.
چرا پرداخت هزینه‌های سلامت از جیب مردم افزایش یافته است؟
پرداخت از جیب مردم به هزینه‌ای گفته می‌شود که بیمار یا خانواده او مستقیماً برای دریافت خدمات سلامت می‌پردازد و بیمه آن را پوشش نمی‌دهد. این هزینه می‌تواند شامل خرید دارو، آزمایش‌های تشخیصی، ویزیت پزشک، خدمات بیمارستانی و سایر مخارج درمان باشد.
وقتی پوشش بیمه‌ای کافی نباشد یا بیمه‌ها نتوانند تعهدات خود را به‌موقع پرداخت کنند، ممکن است بخش بیشتری از هزینه درمان بر دوش بیمار قرار گیرد. از سوی دیگر، افزایش قیمت خدمات پزشکی و دارو نیز می‌تواند هزینه نهایی درمان را بالا ببرد؛ به‌ویژه برای خانواده‌هایی که با بیماری‌های مزمن یا نیاز به درمان‌های طولانی‌مدت روبه‌رو هستند.
بر اساس اظهارات سید محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، مجموعه‌ای از مشکلات اجرایی و مالی در کنار تورم، موجب شده است هدف تعیین‌شده برای کاهش پرداخت مستقیم مردم به‌طور کامل محقق نشود.
سهم پرداخت از جیب مردم؛ فاصله با هدف ۳۰ درصدی
به گفته جمالیان، در برنامه توسعه مقرر شده بود سهم پرداخت از جیب مردم در هزینه‌های سلامت به ۳۰ درصد برسد. با این حال، او اعلام کرده است که این سهم در برخی حوزه‌ها به بیش از ۶۵ درصد رسیده و در حوزه دارو حتی بالاتر است.
این ارقام در اظهارات این نماینده مجلس مطرح شده‌اند و برای تفسیر دقیق آن‌ها باید توجه داشت که سهم پرداخت مستقیم مردم ممکن است بر اساس نوع خدمت درمانی، گروه بیماران، دوره زمانی و روش محاسبه متفاوت باشد. بنابراین، رقم اعلام‌شده برای برخی حوزه‌ها را نباید بدون اطلاعات تکمیلی به تمام خدمات سلامت تعمیم داد.
با وجود این ملاحظه، فاصله میان هدف ۳۰ درصدی و ارقام اعلام‌شده نشان می‌دهد که از نگاه این عضو کمیسیون بهداشت و درمان، پوشش بیمه‌ای و تأمین منابع مالی درمان همچنان با چالش‌هایی مواجه است.
تجمیع بیمه‌ها و تشکیل صندوق بیمه سلامت چه اهمیتی دارد؟
یکی از دلایلی که جمالیان برای افزایش پرداخت مستقیم مردم مطرح کرده، اجرا نشدن کامل تکالیف قانونی مربوط به تجمیع بیمه‌ها و تشکیل صندوق بیمه سلامت است.
او گفته است که طبق قانون، باید بیمه‌ها با یکدیگر تجمیع می‌شدند و صندوق بیمه سلامت تشکیل می‌شد، اما این تکلیف به‌طور کامل اجرا نشده است. از نظر او، تا زمانی که سازوکارهای پیش‌بینی‌شده برای مدیریت منابع بیمه‌ای به‌درستی اجرا نشوند، احتمال دارد بخشی از منابع حوزه درمان در مسیرهایی غیر از اهداف موردنظر هزینه شود.
تجمیع بیمه‌ها چه تأثیری بر بیماران می‌تواند داشته باشد؟
هماهنگی میان بیمه‌ها و مدیریت یکپارچه منابع، در صورت اجرای درست، می‌تواند به کاهش پراکندگی تصمیم‌ها و شفاف‌تر شدن نحوه تخصیص منابع کمک کند. همچنین، هماهنگی بهتر میان صندوق‌های بیمه‌ای ممکن است فرایند پرداخت مطالبات مراکز درمانی و اجرای تعهدات بیمه‌ای را بهبود دهد.
البته تشکیل یک صندوق یا تغییر ساختار بیمه‌ای به‌تنهایی تضمین‌کننده کاهش هزینه بیماران نیست. نتیجه نهایی به میزان منابع اختصاص‌یافته، نحوه مدیریت آن‌ها، دامنه خدمات تحت پوشش و اجرای مؤثر قوانین بستگی دارد.
تأخیر در پرداخت بدهی بیمه‌ها چگونه به بیماران فشار وارد می‌کند؟
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در اظهارات جمالیان، پرداخت نشدن به‌موقع منابعی است که برای کمک به بیمه‌ها در نظر گرفته شده بود. او با اشاره به بودجه سال ۱۴۰۴ گفته است مبلغی که مجلس برای کمک به بیمه‌ها به‌منظور پرداخت بدهی‌های همان سال اختصاص داده بود، در موعد مقرر پرداخت نشد و پرداخت آن به سال جاری موکول شد.
به گفته این نماینده، این تأخیر باعث افزایش مانده بدهی بیمه‌ها شده است. وقتی مطالبات مراکز درمانی برای مدت طولانی پرداخت نشود، ممکن است تأمین هزینه‌های جاری آن‌ها با دشواری روبه‌رو شود و فشار مالی به بخش‌های مختلف زنجیره درمان منتقل شود.
بیمارستان‌ها، آزمایشگاه‌ها، داروخانه‌ها و سایر مراکز ارائه‌دهنده خدمات برای ادامه فعالیت به منابع مالی منظم نیاز دارند. تأخیر در تسویه مطالبات می‌تواند برنامه‌ریزی مالی این مراکز را مختل کند؛ هرچند میزان اثر آن بر دسترسی بیماران به خدمات، به شرایط هر مرکز و نحوه مدیریت منابع بستگی دارد.
تورم و افزایش قیمت‌ها؛ عامل دیگر رشد هزینه درمان
جمالیان افزایش قیمت‌ها و تورم را از دیگر عوامل افزایش هزینه‌های سلامت دانسته است. در شرایطی که هزینه خدمات درمانی، تجهیزات، مواد مصرفی و دارو افزایش پیدا کند، هزینه نهایی دریافت خدمات نیز ممکن است بیشتر شود.
اگر میزان پوشش بیمه‌ای هم‌زمان با رشد هزینه‌ها افزایش پیدا نکند، بیمار ناچار می‌شود سهم بیشتری از هزینه را شخصاً پرداخت کند. این مسئله برای افرادی که به درمان مستمر نیاز دارند، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا پرداخت هزینه‌های تکرارشونده می‌تواند بخش قابل توجهی از درآمد خانوار را مصرف کند.
در چنین شرایطی، تنها افزایش منابع مالی کافی نیست و نحوه تخصیص آن‌ها نیز اهمیت دارد. منابع باید به‌گونه‌ای مدیریت شوند که تعهدات بیمه‌ای به‌موقع انجام شود و خدمات ضروری، به‌ویژه برای بیماران نیازمند درمان مستمر، با مانع مالی کمتری در دسترس قرار گیرد.
وضعیت پرداخت مطالبات بیمارستان‌ها و مراکز درمانی
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس درباره وضعیت تسویه بدهی‌های بیمه‌ای نیز توضیح داده است. به گفته او، سازمان تأمین اجتماعی اخیراً مطالبات مربوط به سه ماه بیمارستان‌ها، آزمایشگاه‌ها و مراکز درمانی را پرداخت کرده است.
جمالیان همچنین اعلام کرده بود که بخش خصوصی، بیمه سلامت و تأمین اجتماعی قول داده‌اند تا پایان هفته آینده تمام مطالبات مربوط به سال ۱۴۰۴ را تسویه کنند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که پرداخت به‌موقع مطالبات می‌تواند به مراکز درمانی برای تأمین هزینه‌های عملیاتی و ادامه ارائه خدمات کمک کند. با این حال، وعده تسویه بدهی‌ها با پرداخت نهایی آن‌ها یکسان نیست و ارزیابی نتیجه به تحقق عملی این تعهدات نیاز دارد.
افزایش هزینه درمان چه پیامدی برای خانواده‌ها دارد؟
بالا رفتن سهم پرداخت مستقیم مردم می‌تواند پیامدهای مالی متفاوتی برای خانوارها داشته باشد. برخی خانواده‌ها ممکن است برای تأمین هزینه درمان از مخارج ضروری دیگر صرف‌نظر کنند و برخی دیگر در پرداخت هزینه دارو، آزمایش یا خدمات تخصصی با مشکل مواجه شوند.
در مواردی نیز فشار مالی ممکن است باعث شود بیمار دریافت یک خدمت غیراضطراری را به تعویق بیندازد یا برای کاهش هزینه‌ها به دنبال گزینه‌های ارزان‌تر باشد. چنین تصمیم‌هایی همیشه به معنای آسیب قطعی به سلامت نیستند، اما اگر درمان ضروری به تأخیر بیفتد یا دارو بدون مشورت پزشک کنار گذاشته شود، می‌تواند خطراتی به همراه داشته باشد.
برای کاهش این فشار، گسترش پوشش بیمه‌ای خدمات ضروری، شفافیت در تعهدات بیمه‌ها، تسویه منظم مطالبات مراکز درمانی و هدفمند کردن حمایت‌های مالی از بیماران، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند مورد توجه سیاست‌گذاران قرار گیرند.
راهکار کاهش پرداخت از جیب مردم چیست؟
بر اساس توضیحات جمالیان، مشکل افزایش هزینه‌های سلامت صرفاً به افزایش قیمت‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه نحوه اجرای قوانین و اولویت‌بندی منابع نیز در آن نقش دارد. از این رو، کاهش سهم پرداخت مستقیم مردم به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ نیاز دارد.
- اجرای کامل قوانین: انجام تکالیف قانونی مربوط به ساختار بیمه‌ای و مدیریت منابع سلامت می‌تواند به کاهش مشکلات اجرایی کمک کند.
- پرداخت به‌موقع منابع بیمه‌ای: تأمین اعتبارات مصوب در موعد مقرر، از انباشته شدن بدهی‌ها جلوگیری می‌کند.
- تسویه منظم مطالبات مراکز درمانی: پرداخت به‌موقع بدهی‌ها به حفظ جریان مالی بیمارستان‌ها و سایر مراکز کمک می‌کند.
- تقویت پوشش خدمات ضروری: پوشش مناسب دارو و خدمات درمانی مورد نیاز بیماران می‌تواند سهم هزینه‌های مستقیم خانوارها را کاهش دهد.
- نظارت بر تخصیص منابع: شفافیت در محل مصرف اعتبارات و بررسی میزان تحقق تعهدات بیمه‌ای، امکان ارزیابی عملکرد را فراهم می‌کند.
جمع‌بندی؛ چرا هزینه سلامت همچنان بر دوش مردم است؟
طبق اظهارات سید محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، اجرا نشدن کامل قوانین، تأخیر در پرداخت اعتبارات و بدهی‌های بیمه‌ای، پوشش ناکافی بیمه‌ها و افزایش قیمت‌ها از عوامل مؤثر بر رشد پرداخت از جیب مردم هستند. او همچنین از افزایش سهم پرداخت مستقیم مردم در برخی حوزه‌ها به بیش از ۶۵ درصد سخن گفته است؛ رقمی که باید با توجه به حوزه مورد اشاره و روش محاسبه آن تفسیر شود.
کاهش فشار مالی درمان بر خانوارها به اجرای تعهدات قانونی، تأمین به‌موقع منابع، تقویت پوشش بیمه‌ای و تسویه بدهی مراکز درمانی وابسته است. وعده پرداخت مطالبات سال ۱۴۰۴ نیز در صورتی می‌تواند به بهبود شرایط کمک کند که در عمل محقق شود و آثار آن در استمرار خدمات و کاهش هزینه‌های پرداختی بیماران قابل مشاهده باشد.
