اقتدار والدین در تربیت فرزندان به بلند کردن صدا، تهدید و سرزنش کردن نیست؛ بلکه در توانایی گفت‌وگوی درست، انتخاب زمان مناسب برای تذکر و مدیریت خشم و هیجانات معنا پیدا می‌کند. یک روانشناس و مشاور خانواده با تأکید بر اهمیت آرامش در روابط والد و فرزند می‌گوید شیوه بیان صحبت‌ها به اندازه محتوای آنها اهمیت دارد و فریاد زدن گاهی به جای اصلاح رفتار کودک، او را در موضع دفاعی قرار می‌دهد.
چرا داد زدن همیشه باعث شنیده شدن حرف والدین نمی‌شود؟
ناهید عبدالوند، روانشناس و مشاور خانواده، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: بسیاری از والدین وقتی فرزندشان به حرف آنها گوش نمی‌دهد، اشتباهی مرتکب می‌شود یا با خواسته‌هایشان مخالفت می‌کند، به‌سرعت صدای خود را بالا می‌برند یا از تهدید استفاده می‌کنند؛ در حالی که این واکنش لزوماً باعث نمی‌شود کودک پیام والدین را بهتر درک کند.
به گفته این مشاور خانواده، گاهی کودک به جای توجه به محتوای صحبت والدین، از لحن تند آنها ناراحت می‌شود و به جای فکر کردن درباره اشتباهش، درگیر دفاع از خود می‌شود. در چنین شرایطی، گفت‌وگویی که می‌توانست به اصلاح رفتار منجر شود، به مشاجره‌ای طولانی تبدیل خواهد شد.
لحن والدین در تربیت فرزندان اهمیت زیادی دارد
عبدالوند با اشاره به اهمیت شیوه سخن گفتن در ارتباط با فرزندان بیان کرد که تنها محتوای صحبت والدین اهمیت ندارد، بلکه لحن و چگونگی بیان آن نیز در شکل‌گیری ارتباط مؤثر نقش دارد. او همچنین به توجه آموزه‌های قرآن کریم به لحن و شیوه سخن گفتن اشاره کرد.
بنابراین والدین برای انتقال یک تذکر یا تعیین حد و مرز، باید علاوه بر انتخاب کلمات مناسب، به لحن خود نیز توجه کنند. بیان آرام و محترمانه می‌تواند فرصت بیشتری برای شنیدن و گفت‌وگو ایجاد کند.
سه ثانیه مکث؛ راهکاری برای کنترل خشم والدین
یکی از مهارت‌های مهم در والدگری، شناخت هیجانات و مدیریت خشم است. این روانشناس پیشنهاد می‌کند زمانی که کودک اشتباهی انجام می‌دهد و والد احساس می‌کند در حال عصبانی شدن است، پیش از واکنش نشان دادن سه ثانیه مکث کند، نفس عمیقی بکشد و سپس با صدایی آرام‌تر و شمرده‌تر صحبت کند.
این مکث کوتاه می‌تواند به والد کمک کند به جای واکنش عجولانه و هیجانی، آگاهانه‌تر با رفتار فرزند برخورد کند. هدف این نیست که اشتباه کودک نادیده گرفته شود، بلکه قرار است مسئله بدون توهین، تهدید و فریاد بررسی شود.
به جای سرزنش، از جملات سازنده استفاده کنید
نوع جمله‌هایی که والدین هنگام تذکر دادن به کار می‌برند، می‌تواند بر واکنش فرزند تأثیر بگذارد. عبدالوند توصیه می‌کند والدین به جای استفاده از عبارت‌های سرزنش‌آمیزی مانند «چند بار باید به تو بگویم؟» یا «چرا هیچ‌وقت گوش نمی‌دهی؟»، احساس و نگرانی خود را مستقیم و محترمانه بیان کنند.
برای مثال، می‌توان به جای سرزنش کودک گفت: «از کاری که انجام دادی ناراحتم، بیا با هم درباره آن صحبت کنیم.» این شیوه به جای متهم کردن فرزند، زمینه گفت‌وگو، توضیح دادن و درک متقابل را فراهم می‌کند.
آرام صحبت کردن به معنای نادیده گرفتن اشتباه کودک نیست
یکی از نکات مهم در تربیت فرزندان این است که حفظ آرامش با بی‌تفاوتی نسبت به رفتار نادرست تفاوت دارد. والدین همچنان باید درباره اشتباهات فرزند خود صحبت کنند، قوانین خانواده را توضیح دهند و برای اصلاح رفتار او تلاش کنند؛ اما این کار لزوماً به فریاد زدن و تحقیر نیاز ندارد.
به گفته عبدالوند، وقتی والدین آرامش خود را حفظ می‌کنند، بهتر می‌توانند مسئله را بررسی کنند و برای اصلاح رفتار فرزند راه‌حل مناسب‌تری پیدا کنند. البته قرار نیست با این روش همه مشکلات یک‌شبه برطرف شوند، اما مدیریت خشم والدین و آموزش این مهارت به فرزندان می‌تواند مانع تبدیل شدن گفت‌وگوها به دعوا شود.
خانه باید محیطی امن برای گفت‌وگوی فرزندان باشد
این مشاور خانواده تأکید می‌کند هنر والدین در تلاش برای اصلاح رفتار خود و فرزند، بدون تحقیر و فریاد زدن است. خانه فقط به قانون، تذکر و تعیین محدودیت نیاز ندارد؛ بلکه باید فضایی همراه با آرامش و امنیت عاطفی باشد.
فرزندان باید احساس کنند حتی زمانی که اشتباهی مرتکب شده‌اند، می‌توانند با آسودگی درباره آن صحبت کنند و حرف‌هایشان شنیده می‌شود. چنین فضایی به تقویت ارتباط والدین و فرزندان کمک می‌کند و فرصت بیشتری برای حل مسائل از مسیر گفت‌وگو فراهم می‌آورد.
جمع‌بندی؛ اقتدار والدین در مدیریت رفتار است، نه بلند کردن صدا
تربیت مؤثر به معنای حذف قانون و تذکر نیست؛ بلکه به معنای اجرای آنها با احترام، قاطعیت و آرامش است. مکث پیش از واکنش، کنترل خشم، انتخاب کلمات مناسب و شنیدن صحبت‌های کودک از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند کیفیت ارتباط والدین و فرزندان را بهبود دهند. اقتدار واقعی زمانی شکل می‌گیرد که والدین بتوانند بدون فریاد و تحقیر، رفتار نادرست را اصلاح و در عین حال امنیت عاطفی خانه را حفظ کنند.
