جابر اطاعتی، آهنگساز و نوازنده ویولن، آکاردئون و کمانچه، با اشاره به مشکلات اقتصادی و کاهش حمایت مالی از تولیدات موسیقی در ایران، معتقد است که هزینه‌های بالای تولید و ضبط آثار، بسیاری از آهنگسازان را با دشواری روبه‌رو کرده است. او می‌گوید بسیاری از هنرمندان با وجود درآمد اندک، به دلیل علاقه عمیق به موسیقی همچنان در این مسیر فعالیت می‌کنند؛ در حالی که شاید اگر به‌جای هنر سراغ کسب‌وکار دیگری می‌رفتند، وضعیت مالی بهتری داشتند.
اطاعتی در گفت‌وگو با ایسنا، ضمن تأکید بر نقش موسیقی در فرهنگ‌سازی و ایجاد آرامش اجتماعی، از کاهش تولید آثار موسیقایی، ضرورت افزایش بودجه فرهنگی، اهمیت آموزش موسیقی در مدارس و لزوم حمایت بیشتر از آهنگسازان و نوازندگان سخن گفته است. او همچنین با اشاره به تجربه حضور در جشنواره‌ها و اجراهای موسیقی در کشورهای مختلف، بر اهمیت رقابت سالم میان هنرمندان و بهره‌گیری از تجربه‌های موفق دیگر کشورها تأکید می‌کند.
جابر اطاعتی: تولید موسیقی در ایران کاهش یافته است
این آهنگساز با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه موسیقی می‌گوید از ابتدای انقلاب در این عرصه حضور داشته و تاکنون نزدیک به ۷۰۰ اثر، از جمله آهنگ و سرود، ساخته است. به گفته او، حدود ۳۰۰ اثر از این مجموعه به دوران جنگ مربوط می‌شود.
اطاعتی معتقد است تولید موسیقی در سال‌های اخیر کاهش پیدا کرده و این مسئله تنها به هنرمندان محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند بر جامعه و ظرفیت‌های فرهنگی کشور نیز اثر بگذارد. از نگاه او، موسیقی ابزاری مؤثر برای فرهنگ‌سازی است و می‌تواند به کاهش خشونت، ایجاد آرامش و بهبود حال روحی مردم کمک کند.
او با اشاره به تجربه برگزاری کنسرت در کشورهای اروپایی توضیح می‌دهد که موسیقی در زندگی روزمره مردم این کشورها حضور پررنگی دارد. برگزاری کنسرت‌های متعدد، رونق تولید آثار و امکان اجرای موسیقی در فضاهای عمومی از جمله مواردی است که به گفته او، در این کشورها مشاهده کرده است.
به اعتقاد این هنرمند، موسیقی لزوماً نباید در قالب کنسرت‌های رسمی یا برنامه‌های بزرگ به مخاطب برسد. حتی شنیدن اتفاقی یک قطعه موسیقی در فضای عمومی می‌تواند برای رهگذری که از آن عبور می‌کند، لحظه‌ای آرامش ایجاد کند. از همین رو، او بر ضرورت استفاده گسترده‌تر از ظرفیت موسیقی در زندگی اجتماعی تأکید دارد.
موسیقی می‌تواند به کاهش فشارهای اجتماعی کمک کند
اطاعتی با اشاره به مشکلات اقتصادی، گرانی و پیامدهای ناشی از جنگ، می‌گوید شرایط عمومی کشور بر فعالیت‌های فرهنگی و هنری نیز تأثیر می‌گذارد. با این حال، او معتقد است در چنین شرایطی نباید نقش موسیقی در تسکین بخشی از مشکلات و رنج‌های مردم نادیده گرفته شود.
این آهنگساز که سابقه حضور در شورای موسیقی را نیز دارد، می‌گوید در سال‌های گذشته محدودیت‌هایی برای فعالیت‌های موسیقایی وجود داشته، اما به ارزیابی او، شرایط در برخی زمینه‌ها بهتر شده است. او همچنین وضعیت اجراهای خیابانی را نسبت به گذشته بهبودیافته می‌داند.
با وجود این تغییرات، اطاعتی معتقد است حجم تولیدات موسیقی همچنان با ظرفیت‌های فرهنگی ایران تناسب ندارد. او بر این باور است که موسیقی می‌تواند در کنار کارکرد هنری خود، به بهبود فضای روانی جامعه نیز کمک کند و به همین دلیل، حمایت از آن نباید صرفاً یک موضوع مربوط به هنرمندان تلقی شود.
او برای توضیح این دیدگاه به تجربه حضور خود در ژاپن اشاره می‌کند و می‌گوید در آنجا دیده است که از موسیقی در مکان‌ها و فعالیت‌های گوناگون، حتی برخی فرآیندهای تولیدی، استفاده می‌شود. اطاعتی معتقد است این تجربه‌ها نشان می‌دهند که ظرفیت موسیقی به اجرای صحنه‌ای محدود نیست و می‌توان از آن در حوزه‌های متنوع‌تری بهره گرفت.
استعدادهای موسیقی ایران به حمایت بیشتری نیاز دارند
این آهنگساز با وجود انتقاد از کاهش تولید آثار موسیقی، بر استعداد گسترده هنرمندان ایرانی تأکید می‌کند. او می‌گوید جشنواره‌های موسیقی همچنان برگزار می‌شوند و حضور در جایگاه داور این رویدادها به او فرصت داده است تا از نزدیک با توانایی‌های نسل جوان آشنا شود.
از نظر اطاعتی، ایران به دلیل برخورداری از پیشینه تاریخی و فرهنگی طولانی، ادبیات شفاهی و مکتوب غنی و تنوع قومی، ظرفیت قابل‌توجهی برای تولید و گسترش موسیقی دارد. او موسیقی فولکلور و موسیقی اقوام ایرانی را از گنجینه‌های ارزشمند فرهنگی کشور می‌داند.
این هنرمند به تنوع گونه‌های موسیقی در ایران اشاره می‌کند؛ از موسیقی اصیل و سنتی ایرانی گرفته تا موسیقی گیلکی، آذربایجانی، لری، کردی، بلوچی و موسیقی عشایر چهارمحال‌وبختیاری. به اعتقاد او، هر یک از این گونه‌ها بخشی از میراث فرهنگی کشور را بازتاب می‌دهند و می‌توانند در معرفی ظرفیت‌های هنری ایران نقش داشته باشند.
اطاعتی در عین حال می‌گوید بسیاری از افرادی که در شوراها و نهادهای مرتبط با موسیقی فعالیت می‌کنند، با دلسوزی و تخصص کار خود را پیش می‌برند، اما محدودیت امکانات و منابع مالی، دامنه فعالیت‌های آن‌ها را کاهش می‌دهد. از نگاه او، اختصاص بودجه بیشتر به موسیقی و حمایت از استادان، هنرمندان و نوازندگان می‌تواند امکان بهره‌برداری بهتر از این ظرفیت را فراهم کند.
چرا هزینه تولید و ضبط موسیقی افزایش یافته است؟
اطاعتی کمبود حمایت مالی را یکی از مهمترین عوامل کاهش تولید موسیقی می‌داند. به گفته او، تولید یک اثر موسیقایی به بودجه نیاز دارد و افزایش هزینه‌های استودیو و دستمزد نوازندگان، ادامه فعالیت را برای آهنگسازان دشوارتر کرده است.
او توضیح می‌دهد که ضبط یک قطعه موسیقی تنها به ساخت ملودی یا تنظیم اثر محدود نمی‌شود. حضور نوازندگان، استفاده از امکانات استودیویی و پرداخت هزینه‌های مرتبط با ضبط، بخشی از مخارج تولید را تشکیل می‌دهد. هنگامی که این هزینه‌ها چندین برابر می‌شوند، آهنگسازانی که منابع مالی محدودی دارند، برای تولید و انتشار آثار خود با مانع روبه‌رو خواهند شد.
از نگاه این هنرمند، شرایط اقتصادی می‌تواند حتی بر هنرمندانی اثر بگذارد که همچنان انگیزه و علاقه زیادی برای فعالیت دارند. او می‌گوید برخی آهنگسازان به دلیل محدودیت مالی خانه‌نشین شده‌اند، نه اینکه لزوماً تمایلی به ساخت آثار جدید نداشته باشند.
اطاعتی همچنین به کاهش تولیدات موسیقایی سازمان صداوسیما اشاره می‌کند. به گفته او، این سازمان در گذشته واحدی برای تولید آثار موسیقی داشت، اما میزان تولیدات آن نیز کاهش یافته است. او احتمال می‌دهد که محدودیت منابع مالی در این وضعیت نقش داشته باشد و تأکید می‌کند که برای بهبود شرایط، توجه تصمیم‌گیران حوزه بودجه به موسیقی ضروری است.
این آهنگساز در عین حال تأکید می‌کند که قصد ندارد همه مشکلات را به یک عامل محدود کند یا تلاش‌های انجام‌شده را نادیده بگیرد. با این حال، از نظر او، جایگاه موسیقی به‌عنوان یک عنصر فرهنگی تأثیرگذار ایجاب می‌کند که حمایت مالی از این حوزه جدی‌تر دنبال شود.
آثار نیمه‌تمام آهنگسازان در انتظار تأمین هزینه ضبط
مشکلات مالی فقط بر پروژه‌های جدید تأثیر نمی‌گذارد، بلکه می‌تواند ضبط و تکمیل آثاری را که از قبل ساخته شده‌اند نیز به تعویق بیندازد. اطاعتی در پاسخ به پرسشی درباره توقف یا تأخیر پروژه‌های موسیقایی می‌گوید خودش نیز آثاری دارد که باید ضبط کند، اما انجام این کارها در شرایط فعلی دشوار شده است.
او توضیح می‌دهد که با امکانات در اختیار خود همچنان به نوازندگی و ضبط برخی آثار ادامه می‌دهد، اما شرایط کلی تولید موسیقی آسان نیست. این مسئله نشان می‌دهد که حتی هنرمندان باسابقه نیز ممکن است برای تبدیل ایده‌ها و ساخته‌های خود به آثار ضبط‌شده و قابل انتشار، با محدودیت روبه‌رو شوند.
به اعتقاد اطاعتی، کمبود بودجه هنری در برخی کشورهای منطقه و میزان توجه آن‌ها به موسیقی، در مقایسه با شرایط ایران، تفاوت‌هایی ایجاد کرده است. او با اشاره به سفرها و اجراهای خود در کشورهای مختلف خاورمیانه می‌گوید برخی از این کشورها در زمینه توجه به موسیقی و هنر از ایران پیشی گرفته‌اند.
او این موضوع را با توجه به پیشینه تاریخی و فرهنگی ایران قابل تأمل می‌داند و معتقد است برخورداری از میراث فرهنگی غنی، به‌تنهایی برای حفظ جایگاه موسیقی کافی نیست؛ بلکه این میراث به حمایت، آموزش و امکان تولید آثار جدید نیاز دارد.
چرا آموزش موسیقی باید به مدارس راه پیدا کند؟
یکی از پیشنهادهای اصلی اطاعتی برای بهبود وضعیت موسیقی، گسترش آموزش این هنر در مدارس است. او معتقد است آشنایی کودکان با موسیقی از سنین پایین می‌تواند به شناسایی استعدادها، تقویت مهارت‌های هنری و پرورش نسل آینده نوازندگان و آهنگسازان کمک کند.
این هنرمند با اشاره به تجربه حضور در جشنواره آسیای ملل به‌عنوان عضو هیئت داوری می‌گوید در آن رویداد کودکانی ۱۰ تا ۱۲ ساله را دیده است که اجراهای چشمگیر و توانایی بالایی در نواختن ساز داشته‌اند. به گفته او، سطح برخی از این اجراها به اندازه‌ای بالا بوده که ارزیابی آن‌ها برای داوران نیز دشوار می‌شده است.
اطاعتی یکی از عوامل مؤثر در این توانمندی را توجه به آموزش موسیقی در برخی کشورهای آسیایی می‌داند. او می‌گوید در بعضی از این کشورها، کودکان از شش یا هفت‌سالگی وارد مدارس موسیقی می‌شوند و آموزش ساز بخشی از مسیر تحصیلی آن‌هاست.
در چنین الگویی، کودک از سال‌های ابتدایی تحصیل با موسیقی آشنا می‌شود، فرصت تمرین منظم پیدا می‌کند و می‌تواند در طول سال‌های تحصیل مهارت‌های خود را توسعه دهد. این روند همچنین به او کمک می‌کند تا علاقه و استعدادش را بهتر بشناسد و در آینده درباره ادامه مسیر حرفه‌ای در موسیقی تصمیم بگیرد.
پیشنهاد آموزش موسیقی در مدارس از نگاه اطاعتی، به معنای اجبار همه دانش‌آموزان به انتخاب حرفه موسیقی نیست؛ بلکه هدف، فراهم کردن فرصت آشنایی و یادگیری برای کودکان و شناسایی استعدادهای علاقه‌مند است. او معتقد است چنین رویکردی می‌تواند در بلندمدت به رشد موسیقی و افزایش کیفیت اجراها و تولیدات هنری کمک کند.
موسیقی نباید به حوزه‌ای انحصاری تبدیل شود
اطاعتی همچنین بر ضرورت پذیرش تنوع سلیقه‌های موسیقایی تأکید می‌کند. به اعتقاد او، نمی‌توان به‌سادگی یک گونه موسیقی را خوب و گونه‌ای دیگر را بد دانست؛ زیرا هر نوع موسیقی که تولید می‌شود و مخاطب خود را پیدا می‌کند، بخشی از فضای متنوع شنیداری جامعه را تشکیل می‌دهد.
از نگاه این آهنگساز، گسترش موسیقی نیازمند فضایی است که در آن هنرمندان بتوانند آثار متفاوت تولید کنند و مخاطبان نیز امکان انتخاب داشته باشند. محدود شدن فرصت تولید یا نگاه انحصاری به موسیقی می‌تواند دامنه فعالیت هنرمندان را کاهش دهد و مانع استفاده از ظرفیت‌های گوناگون فرهنگی کشور شود.
او در کنار پذیرش تنوع موسیقایی، بر اهمیت آموزش اصولی، حمایت مالی و فراهم کردن شرایط مناسب برای فعالیت حرفه‌ای تأکید دارد. به باور اطاعتی، استعدادهای فراوان موجود در ایران زمانی می‌توانند به آثار باکیفیت و ماندگار تبدیل شوند که امکان یادگیری، تولید، ضبط و عرضه آثار برای هنرمندان فراهم باشد.
جمع‌بندی؛ حمایت مالی و آموزش، دو نیاز مهم موسیقی ایران
دیدگاه‌های جابر اطاعتی درباره وضعیت تولید موسیقی در ایران بر چند محور اصلی متمرکز است: افزایش هزینه‌های تولید و ضبط، محدودیت حمایت مالی، کاهش بخشی از تولیدات موسیقایی و ضرورت توجه بیشتر به آموزش موسیقی. او در کنار بیان مشکلات، بر وجود استعدادهای فراوان در میان جوانان و ارزش موسیقی اقوام ایرانی نیز تأکید می‌کند.
از نظر این آهنگساز، بهبود شرایط موسیقی به مجموعه‌ای از اقدامات نیاز دارد؛ از اختصاص بودجه کافی و حمایت از هنرمندان گرفته تا توسعه آموزش در مدارس و فراهم کردن امکان فعالیت برای گونه‌های متنوع موسیقی. او معتقد است موسیقی علاوه بر ارزش هنری، می‌تواند در ایجاد آرامش اجتماعی و تقویت فرهنگ عمومی نیز نقش داشته باشد.
جمله «جوراب‌فروش می‌شدیم وضعمان بهتر بود» در این گفت‌وگو، اشاره‌ای به دشواری معیشت هنرمندانی است که با وجود مشکلات اقتصادی، همچنان به موسیقی وفادار مانده‌اند. اطاعتی با این تعبیر می‌خواهد نشان دهد که برای بسیاری از فعالان این حوزه، موسیقی تنها راه کسب درآمد نیست، بلکه بخشی از هویت، احساس و زندگی آن‌هاست.
