موزه کرباسی شیراز؛ گنجینه‌ای از اسناد قاجاری، آثار باستانی و هنرهای سنتی فارس
موزه تاریخی و فرهنگی کرباسی در شیراز، مجموعه‌ای متنوع از اسناد تاریخی، اشیای فرهنگی، آثار هنری و ابزارهای قدیمی را در خود جای داده است. این موزه حاصل سال‌ها تلاش امید کرباسی برای شناسایی، گردآوری و نگهداری آثار تاریخی است و با نمایش مجموعه‌هایی از دوره‌های مختلف، تصویری از تاریخ اجتماعی و فرهنگی شیراز و استان فارس ارائه می‌کند.
اسناد تاریخی و نکاح‌نامه‌های قاجاری در موزه کرباسی
یکی از بخش‌های ارزشمند موزه کرباسی به اسناد تاریخی اختصاص دارد. نکاح‌نامه‌های دوره قاجار، فرمان‌ها، رونوشت فرمان‌ها، وقف‌نامه‌ها، اجاره‌نامه‌ها و اسناد مالکیت از جمله آثاری هستند که در این بخش نگهداری می‌شوند.
نکاح‌نامه‌های قاجاری علاوه بر ارزش تاریخی، از نظر هنری نیز قابل توجه‌اند. این اسناد با نقوش گل‌ومرغ، حاشیه‌های رنگارنگ و تزئینات ظریف آراسته شده‌اند و اطلاعاتی درباره مناسبات خانوادگی و اجتماعی آن دوران در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند.
بخشی از اسناد موجود در موزه نیز به خاندان قوام تعلق دارد؛ خاندانی بانفوذ در شیراز دوره قاجار که آثار حضور آن در بخش‌های مختلف شهر دیده می‌شود. این اسناد می‌توانند برای شناخت تاریخ مالکیت، روابط اجتماعی و ساختارهای اداری آن دوره اهمیت داشته باشند.
کلیشه‌ها و گراورهای چاپی؛ روایتی از تاریخ صنعت چاپ فارس
در یکی دیگر از بخش‌های موزه، مجموعه‌ای از کلیشه‌ها و گراورهای چاپی به نمایش درآمده است. این ابزارها در گذشته برای چاپ تصاویر و تزئین کتاب‌ها و نشریات استفاده می‌شدند و بخشی از تاریخ چاپ و نشر در استان فارس را بازتاب می‌دهند.
کلیشه‌های مرتبط با تخت‌جمشید، از جمله نمونه‌هایی که در آثار زنده‌یاد علی سامی به کار رفته‌اند، در کنار کلیشه‌های چاپخانه مهرگان متعلق به زنده‌یاد سید محمدمدرس صادقی، از آثار شاخص این مجموعه محسوب می‌شوند.
منبت‌کاری آباده و قاب‌آینه‌های دوره قاجار
آثار چوبی منبت‌کاری‌شده آباده، از دیگر بخش‌های دیدنی موزه کرباسی هستند. این آثار که هنر منبت آباده را به نمایش می‌گذارند، بخشی از میراث صنایع‌دستی و هویت هنری استان فارس به شمار می‌روند.
قاب‌آینه‌های دوره قاجار نیز با نقش‌هایی مانند اسلیمی، گل‌ومرغ، برگ‌وبته و تصویر انسان و حیوان تزئین شده‌اند. این آثار نمونه‌هایی از ذوق هنری و مهارت استادکاران در ساخت و تزئین اشیای کاربردی در گذشته هستند.
قاشق‌های تاریخی و وسایل زندگی در گذشته
در ویترین دیگری از موزه، انواع قاشق‌های چوبی کوچک و بزرگ و قاشق‌های مخصوص افشره‌خوری به نمایش درآمده‌اند. این قاشق‌ها در گذشته برای خوردن نوشیدنی‌هایی مانند شربت و دوغ استفاده می‌شدند.
یکی از آثار شاخص این بخش، قاشقی منبت‌کاری و مشبک‌کاری‌شده است که به حاج‌ابراهیم‌خان کلانتر نسبت داده شده است. نام او در تاریخ سیاسی ایران با پایان حکومت زندیه و تحولات منتهی به استقرار قاجار پیوند خورده است. این شیء در کنار دیگر وسایل قدیمی، بخشی از تاریخ زندگی روزمره و اشیای مورد استفاده شخصیت‌های تاریخی را روایت می‌کند.
کلاه درویشان و ابزارهای قدیمی آتش‌زنی
موزه کرباسی مجموعه‌ای از کلاه‌ها و وسایل متعلق به درویشان را نیز نگهداری می‌کند. از جمله آثار این بخش می‌توان به کلاه اهدایی درویش ترابی اشاره کرد که در کنار دیگر اشیای مرتبط با فرهنگ و سبک زندگی درویشان به نمایش درآمده است.
آتش‌زنه‌ها و مصقل‌های فلزی از دیگر اشیای جالب توجه موزه هستند. این ابزارها در گذشته برای افروختن آتش و صیقل دادن ادوات به کار می‌رفتند. نقوشی مانند اژدها، پرندگان و صحنه‌های تقابل حیوانات روی برخی از آن‌ها دیده می‌شود که ارزش هنری این وسایل را در کنار کاربرد تاریخی‌شان افزایش می‌دهد.
شیرهای آب تاریخی و ابزارهای تأمین آب در شیراز
شیرهای آب قدیمی از بخش‌های شاخص موزه کرباسی هستند. این اشیا بخشی از تاریخ تأمین آب و زندگی شهری در شیراز را نشان می‌دهند. قدیمی‌ترین نمونه معرفی‌شده در این مجموعه، شیری با طرح سر شیر است که به قرن شانزدهم میلادی تعلق دارد.
موزه کرباسی در سال ۱۳۹۸ نیز نمایشگاهی با عنوان «ابزار و ادوات تاریخی آب» در آب‌انبار وکیل برگزار کرده بود. این نمایشگاه به معرفی ابزارها و وسایلی می‌پرداخت که در گذشته برای انتقال، ذخیره و استفاده از آب کاربرد داشتند.
منبر دوره زندیه و آثار مرتبط با آیین‌های مذهبی
منبر دوره زندیه یکی دیگر از آثار ارزشمند موزه است. این منبر با نقوش گل‌ومرغ و رنگ‌آمیزی طلایی و آبی تزئین شده و نمونه‌ای از هنر چوب و تزئینات مذهبی در آن دوره به شمار می‌رود.
در چیدمان این بخش، یک پنجره قدیمی نیز در کنار منبر قرار گرفته است. استفاده از نمادهایی مانند قفل و پارچه‌های متبرک در این مجموعه، ارتباط میان اشیای تاریخی و برخی آیین‌های مذهبی و فرهنگی گذشته را برای بازدیدکنندگان قابل درک‌تر می‌کند.
تاریخ سینما و عکاسی شیراز در موزه کرباسی
بخش دیگری از موزه به تاریخ سینما و عکاسی در شیراز اختصاص دارد. دستگاه‌های آپارات قدیمی، از جمله دستگاهی که برای نمایش فیلم در زندان ارگ کریم‌خان استفاده می‌شده، در کنار تجهیزات سینما پارامونت شیراز نگهداری می‌شوند.
عکس‌ها، دوربین‌های قدیمی و دری متعلق به عکاسخانه مانی، وابسته به خاندان چهره‌نگار، نیز بخشی از مجموعه مرتبط با تاریخ عکاسی شهر هستند. این اشیا تحول ابزارهای ثبت تصویر و شکل‌گیری فعالیت‌های عکاسی و سینمایی در شیراز را به نمایش می‌گذارند.
از سفالینه‌های هخامنشی تا دوچرخه دوره پهلوی
تنوع آثار موزه کرباسی به یک دوره تاریخی محدود نمی‌شود. در این مجموعه اشیایی از دوره‌های باستانی تا دوران معاصر نگهداری می‌شوند که هرکدام بخشی از تاریخ هنر، فرهنگ و زندگی مردم را بازتاب می‌دهند.
- سفالینه‌های متعلق به دوره هخامنشی و پیش از آن
- هاون و عودسوز دوره سلجوقی
- آینه متعلق به دوره صفوی
- ظرف مفرغی مربوط به حدود ۷۰۰ سال پیش از میلاد
- کفش‌های متعلق به دوره قاجار
- کاشی‌های ساخته‌شده با هنر دست شیشه‌گر
- علم و کتل‌های ثبت ملی‌شده
- در چوبی متعلق به دوره زندیه
- دوچرخه بنزینی مربوط به دوره پهلوی
وجود این آثار در کنار یکدیگر، امکان آشنایی با جنبه‌های مختلف زندگی، هنر و فناوری در دوره‌های تاریخی گوناگون را فراهم می‌کند.
حیاط موزه کرباسی؛ یادبود شخصیت‌های تاریخی و فرهنگی
حیاط موزه نیز بخشی از فضای دیدنی این مجموعه است. در گوشه‌های مختلف آن سردیس‌ها، تندیس‌ها و مجسمه‌هایی از شخصیت‌های شناخته‌شده، هنرمندان و سربازان هخامنشی قرار گرفته‌اند.
این آثار در کنار اشیای داخل ساختمان، بر تنوع موضوعی موزه تأکید می‌کنند و بازدیدکنندگان را با بخش دیگری از میراث تاریخی و فرهنگی ایران آشنا می‌سازند.
موزه کرباسی؛ روایتی چندلایه از تاریخ و فرهنگ شیراز
موزه تاریخی و فرهنگی کرباسی با گردآوری اسناد، ابزارهای زندگی روزمره، آثار هنری، اشیای باستانی و تجهیزات قدیمی سینما و عکاسی، مجموعه‌ای متنوع از میراث فرهنگی شیراز و فارس را معرفی می‌کند. اهمیت این مجموعه تنها به قدمت اشیا محدود نیست؛ کنار هم قرار گرفتن آن‌ها تصویری از تحولات اجتماعی، هنری و فرهنگی شهر در دوره‌های مختلف به دست می‌دهد.
