گزارشی پزشکی از بهبود موقت برخی توانایی‌های زنی بالای ۸۰ سال مبتلا به آلزایمر پیشرفته پس از مصرف قارچ حاوی سیلوسایبین خبر می‌دهد. این بیمار که سال‌ها برای انجام فعالیت‌های روزمره به کمک دیگران نیاز داشت، پس از مصرف یک دوز بالای این ماده توانست دوباره با جملات کامل صحبت کند، خاطرات شخصی خود را به یاد بیاورد و در هفته‌های بعد برخی توانایی‌های حرکتی و کنترل مثانه را بازیابد. بااین‌حال، پژوهشگران تأکید دارند که این مشاهده به معنای درمان آلزایمر یا معکوس‌شدن آسیب‌های مغزی ناشی از آن نیست.
بازگشت موقت توانایی‌های بیمار پس از مصرف قارچ حاوی سیلوسایبین
این زن بیش از ۱۰ سال با بیماری آلزایمر زندگی کرده بود و در مراحل پیشرفته بیماری، توانایی صحبت‌کردنش به بیان یک یا دو کلمه در هر نوبت محدود شده بود. او برای راه‌رفتن به کمک نیاز داشت، در انجام فعالیت‌های روزمره به مراقبت دیگران وابسته بود و کنترل ادرار خود را نیز از دست داده بود.
در گزارش موردی منتشرشده، پژوهشگران تأثیر مصرف قارچ‌های حاوی سیلوسایبین را در این بیمار بررسی کردند. او در جلسه نخست ۵ گرم قارچ دریافت کرد؛ مقداری که دوز بالایی محسوب می‌شود. حدود یک ماه بعد نیز جلسه دومی با دوز کمتر، یعنی ۳ گرم قارچ، برای او انجام شد.
حدود ۱۹ ساعت پس از مصرف دوز نخست، تغییرات قابل‌توجهی در رفتار و توانایی‌های بیمار مشاهده شد. او به‌صورت خودجوش شروع به صحبت کرد و توانست گفت‌وگوهای طولانی‌تری درباره زندگی و خاطرات شخصی خود داشته باشد. همچنین دوباره به شوخی‌ها واکنش نشان می‌داد و احساساتش را آشکارتر بیان می‌کرد.
بهبود راه‌رفتن، شناخت اعضای خانواده و کنترل مثانه
به گفته خانواده و مراقبان، تغییرات فقط به توانایی صحبت‌کردن محدود نبود. در روزها و هفته‌های پس از مصرف، بیمار برخی اعضای خانواده را شناخت، مستقل‌تر راه رفت و توانست لباس‌هایش را بدون کمک بپوشد.
یکی دیگر از تغییرات گزارش‌شده، بهبود کنترل مثانه بود. این زن حدود پنج سال به استفاده از پوشک وابسته بود، اما پس از مداخله، پوشک او حتی در طول شب نیز خشک می‌ماند. بخشی از این تغییرات برای چند هفته ادامه داشت و پس از جلسه دوم با دوز پایین‌تر نیز برخی بهبودها گزارش شد.
آیا سیلوسایبین می‌تواند آلزایمر را درمان کند؟
با وجود نتایج قابل‌توجه این گزارش، نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که سیلوسایبین قادر است بیماری آلزایمر را درمان کند یا آسیب‌های مغزی ناشی از آن را از بین ببرد. آلزایمر با تغییرات پروتئینی، التهاب، اختلال در ارتباط میان سلول‌های عصبی و در مراحل پیشرفته با مرگ نورون‌ها همراه است. در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که نشان دهد سیلوسایبین این فرایندهای بیماری‌زا را معکوس می‌کند.
پژوهشگران نیز تأکید کرده‌اند که این مطالعه تنها یک گزارش موردی است و نمی‌توان نتایج آن را به همه بیماران مبتلا به آلزایمر تعمیم داد. برای بررسی اثر احتمالی این ماده به پژوهش‌های گسترده‌تر و کارآزمایی‌های بالینی کنترل‌شده نیاز است.
محدودیت‌های گزارش پزشکی
- مطالعه فقط یک بیمار را بررسی کرده و گروه مقایسه‌ای نداشته است.
- تشخیص آلزایمر براساس سابقه و وضعیت بالینی بیمار انجام شده و با نشانگرهای زیستی مانند تصویربرداری مغزی یا بررسی مایع مغزی‌نخاعی تأیید نشده بود.
- عملکرد حافظه و تفکر بیمار با آزمون‌های استاندارد پیش و پس از مداخله اندازه‌گیری نشد.
- بخش عمده اطلاعات مربوط به تغییرات رفتاری و عملکردی از گزارش خانواده و مراقبان به دست آمده است.
- مشخص نیست این بهبودها تا چه مدت می‌توانند ادامه پیدا کنند یا آیا در بیماران دیگر نیز تکرار خواهند شد.
خطرات مصرف سیلوسایبین در سالمندان مبتلا به زوال عقل
مصرف سیلوسایبین بدون خطر نیست و به‌ویژه در سالمندان و افراد مبتلا به زوال عقل می‌تواند با عوارض جدی همراه باشد. در مورد بررسی‌شده، بیمار پس از مصرف قارچ‌ها تعریق شدید و حالتی شبیه خواب طولانی‌مدت را تجربه کرد. احتمال افزایش دمای بدن نیز مطرح شده بود.
تجربه‌های روان‌گردان ممکن است برای افراد مبتلا به زوال عقل گیج‌کننده یا ترسناک باشند. افزون بر این، سالمندان ممکن است در معرض خطرهایی مانند زمین‌خوردن، مشکلات قلبی‌عروقی و تداخل دارویی قرار بگیرند. بنابراین، این گزارش به‌هیچ‌وجه توصیه‌ای برای مصرف خودسرانه قارچ‌های حاوی سیلوسایبین نیست.
سیلوسایبین چگونه بر مغز اثر می‌گذارد؟
سیلوسایبین ترکیبی روان‌گردان است که پس از ورود به بدن به ماده فعال‌تری تبدیل می‌شود و عمدتاً از طریق اثرگذاری بر گیرنده سروتونین 5-HT2A در مغز عمل می‌کند. سروتونین یک پیام‌رسان شیمیایی است که در تنظیم خلق‌وخو، ادراک و برخی عملکردهای دیگر نقش دارد.
مطالعات تصویربرداری مغزی نشان داده‌اند که مصرف سیلوسایبین می‌تواند الگوی ارتباط میان شبکه‌های گسترده مغز را به‌طور موقت تغییر دهد. همچنین برخی مطالعات حیوانی احتمال داده‌اند که این ترکیب بر انعطاف‌پذیری عصبی اثر بگذارد؛ قابلیتی که به مغز اجازه می‌دهد ارتباطات جدید ایجاد کند و شبکه‌های عصبی خود را بازسازمان‌دهی کند.
بااین‌حال، هنوز مشخص نیست این سازوکارها تا چه اندازه می‌توانند تغییرات مشاهده‌شده در بیمار مبتلا به آلزایمر را توضیح دهند. برای روشن‌شدن این موضوع باید پژوهش‌های دقیق‌تری انجام شود و ایمنی و اثربخشی احتمالی سیلوسایبین در افراد مبتلا به زوال عقل به‌صورت کنترل‌شده بررسی شود.
جمع‌بندی
گزارش بازگشت موقت برخی توانایی‌های یک بیمار مبتلا به آلزایمر پس از مصرف سیلوسایبین، پرسش‌های تازه‌ای درباره تأثیر مواد روان‌گردان بر عملکرد مغز مطرح کرده است. بااین‌حال، مشاهده بهبود در یک بیمار برای اثبات اثربخشی یا ایمنی این ماده کافی نیست. تا زمان انتشار نتایج پژوهش‌های بالینی معتبر، سیلوسایبین را نمی‌توان درمان آلزایمر دانست و مصرف خودسرانه آن، به‌ویژه برای سالمندان، می‌تواند خطرناک باشد.
