اخبار کتاب و ادبیات در مهر ۱۴۰۵ با مجموعه‌ای متنوع از رویدادها همراه شده است؛ از انتشار رمان تازه زویا پیرزاد پس از سال‌ها دوری از بازار کتاب گرفته تا معرفی برگزیدگان یازدهمین جشنواره خاتم، انتخاب آثار برتر دانش‌آموزی، آغاز مرحله دوم جایزه نوجوانان «روباه شنی» و برگزاری نشست‌های تخصصی درباره داستان کودک و نوجوان.
در همین روزها، انتشارات امیرکبیر نیز فهرست آثار پرفروش خود را منتشر کرده و نام‌هایی از ادبیات کلاسیک و معاصر ایران و جهان در میان کتاب‌های مورد استقبال مخاطبان دیده می‌شود. در حوزه ادبیات کودک و نوجوان نیز فعالیت‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با برگزاری جشن ملی نوخوان‌ها و به‌روزرسانی منابع کتابخانه مرجع ادامه دارد.
زویا پیرزاد با «اهالی ماگنولیا» به بازار کتاب بازگشت
یکی از مهمترین اخبار کتاب و ادبیات این روزها، انتشار رمان تازه زویا پیرزاد با عنوان «اهالی ماگنولیا» است. این کتاب توسط انتشارات جهان کتاب منتشر شده و ۲۲۶ صفحه دارد.
پیرزاد از نویسندگان شناخته‌شده ادبیات داستانی معاصر ایران است که فعالیت جدی خود را از اوایل دهه ۱۳۷۰ با داستان کوتاه آغاز کرد و بعدها با انتشار رمان‌هایش به یکی از چهره‌های پرمخاطب ادبیات ایران تبدیل شد.
در بخشی از «اهالی ماگنولیا» که منتشر شده، راوی از هدیه تولد خود و یک خودروی جدید سخن می‌گوید و در ادامه به گذشته و خاطراتش بازمی‌گردد. مضمون بازگشت به گذشته و شیوه‌ای که انسان خاطرات خود را برای خویش بازتعریف می‌کند، در این بخش از رمان نیز دیده می‌شود.
از آثار شناخته‌شده زویا پیرزاد می‌توان به مجموعه داستان‌های «مثل همه عصرها»، «طعم گس خرمالو» و «یک روز مانده به عید پاک» و همچنین رمان‌های «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» و «عادت می‌کنیم» اشاره کرد. آثار این نویسنده علاوه بر ایران به زبان‌های مختلفی از جمله فرانسوی، انگلیسی، آلمانی، ایتالیایی، ترکی، لهستانی و گرجی ترجمه شده‌اند.
پرفروش‌های مهرماه نشر امیرکبیر چه کتاب‌هایی هستند؟
فهرست پرفروش‌های مهرماه انتشارات امیرکبیر نیز تصویری از سلیقه بخشی از کتاب‌خوان‌های ایرانی ارائه می‌دهد. در میان آثار مورد استقبال، کتاب‌هایی از ادبیات جهان در کنار آثار نویسندگان ایرانی قرار گرفته‌اند.
- «صد سال تنهایی» اثر گابریل گارسیا مارکز
- «نگاهی به تاریخ جهان» اثر نهرو
- «کمدی الهی»
- آثاری از آلبرتو مانگوئل، نویسنده «کتابخانه در شب»
- «قلعه حیوانات»
- «خونابه میناب»
- «خالکوبی»
- «یک عاشقانه آرام»
- «چمنزارهای بهشت» اثر جان اشتاین‌بک
- «هه‌ژار که بود و چگونه هه‌ژار شد؟»
ترکیب این فهرست نشان می‌دهد که در کنار آثار کلاسیک و شناخته‌شده جهان، آثار داستانی ایرانی نیز همچنان در میان انتخاب‌های مخاطبان قرار دارند. حضور همزمان رمان‌های کلاسیک، آثار تاریخی و کتاب‌های نویسندگان ایرانی، تنوع سبد مطالعه مخاطبان این انتشارات را نشان می‌دهد.
۲۰ کتاب به فهرست کوتاه جایزه «روباه شنی» رسیدند
دومین دوره جایزه «روباه شنی» نیز وارد مرحله مهمی شده است. در پایان مرحله نخست رأی‌گیری، از میان ۴۳۲ کتاب پیشنهادی، ۲۰ اثر به فهرست کوتاه راه یافتند.
این جایزه با مشارکت حدود دو هزار داور نوجوان از سراسر کشور برگزار می‌شود و نکته مهم آن، نقش مستقیم نوجوانان در انتخاب آثار برگزیده است. داوران این دوره در گروه سنی ۱۱ تا ۱۸ سال قرار دارند و پس از حدود یک ماه و نیم مطالعه، نقد و رأی‌دادن، ۱۰ اثر در بخش تألیف و ۱۰ اثر در بخش ترجمه را برای مرحله نهایی انتخاب کرده‌اند.
مرحله دوم رأی‌گیری نیز آغاز شده و نوجوانان تا ۱۵ آبان‌ماه فرصت دارند کتاب‌های فهرست کوتاه را تهیه کنند، بخوانند و درباره آنها گفت‌وگو کنند و سپس رأی نهایی خود را در سایت جایزه ثبت کنند.
در مرحله نخست تلاش شده بود فرصت نسبتاً برابری برای دیده‌شدن آثار فراهم شود. به همین منظور، مهلت پیشنهاد کتاب‌های تازه و اضافه شدن آنها به فهرست رأی‌گیری تا ۲۱ شهریور ادامه داشت و پس از پایان این مهلت، فهرست نهایی مرحله اول بسته شد.
داستان‌نویسی کودک و نوجوان؛ تأکید بر نوشتن گروهی و بازنویسی
در «عصر داستان مجازی قاصدک» که ۱۳ مهرماه با حضور معصومه یزدانی و جمعی از نویسندگان و شاعران کودک و نوجوان برگزار شد، موضوعاتی مانند کنش، تعلیق، حجم متن و نقش تصویرگر در داستان کودک مورد بررسی قرار گرفت.
معصومه یزدانی بر اهمیت وجود کنش و اتفاق در داستان کودک تأکید کرد و گفت رخدادهای کافی می‌توانند به حفظ ریتم و ایجاد تعلیق کمک کنند. او پیشنهاد کرد نویسندگان هنگام نوشتن، حتی اگر اثر قرار نیست به شکل کتاب تصویری منتشر شود، به این فکر کنند که تصویرگر برای هر بخش چه تصویری می‌تواند خلق کند.
از نگاه یزدانی، بهترین آثار معمولاً پس از چند مرحله خواندن و ویرایش شکل می‌گیرند. او همچنین کار در گروه‌های نویسندگی، نقد آثار و گفت‌وگو درباره متن را از عوامل مؤثر بر رشد نویسنده دانست.
او درباره حجم داستان کودک نیز بر انتقال بیشترین میزان جذابیت و معنا با کمترین تعداد کلمات تأکید کرد و گفت حتی یک داستان بسیار کوتاه نیز باید تعلیق و اوج و فرود مناسب داشته باشد. همچنین در زمینه واژگان کودک، بر استفاده از کلمات جدید در بافت داستان تأکید شد؛ به گونه‌ای که کودک بتواند از طریق متن درباره معنای واژه‌ها سؤال کند یا آن را حدس بزند.
نخستین نشست «داستان نوجوان امروز» برگزار شد
نخستین نشست از مجموعه «داستان نوجوان امروز» نیز با مدیریت حمیدرضا شاه‌آبادی برگزار شد. این نشست با خوانش داستانی از لیلا دارابی آغاز شد و سپس حاضران درباره زبان داستان نوجوان به گفت‌وگو پرداختند.
یکی از محورهای اصلی بحث، نسبت میان زبان معیار و زبان رایج میان نوجوانان بود. شرکت‌کنندگان درباره این موضوع گفت‌وگو کردند که اصطلاحات و تعبیرهای روزمره نوجوانان تا چه اندازه می‌توانند وارد ادبیات شوند و آیا چنین واژگانی برای مخاطبان سال‌های آینده نیز قابل فهم خواهند بود یا نه.
واقع‌نمایی زبان، قرارداد میان نویسنده و خواننده برای انتقال مفهوم و رابطه میان زبان نویسنده، زبان شخصیت‌ها و زبان مخاطب نوجوان نیز از دیگر موضوعات این نشست بود. در پایان، شاه‌آبادی داستان مورد بحث را نقد کرد و از اعضای نشست خواست دیدگاه‌های خود را درباره ادامه این برنامه مطرح کنند.
نشست بعدی «داستان نوجوان امروز» قرار است ۲۷ مهرماه با بررسی داستانی دیگر برگزار شود.
برگزیدگان بخش دانش‌آموزی جشنواره داستان معرفی شدند
در بخش داستان دانش‌آموزی، هیئت داوران در حوزه داستان کودک، «نوری در تاریکی» نوشته الینا نوری‌نهاد را شایسته تقدیر و «یک شرط عجیب» نوشته ثمین عمیدی‌فر را حائز رتبه سوم اعلام کرد. در این بخش اثری برای رتبه اول و دوم انتخاب نشد.
در حوزه داستان نوجوان دانش‌آموزی نیز سه اثر «یک دانه خرما» نوشته یلدا رئوفی، «قانون پروفایل مرکزی» نوشته محدثه جهرمی و «بت‌های نازنین» نوشته پرنیان هاشمی شایسته تقدیر شناخته شدند.
رتبه‌های اصلی این بخش نیز به ترتیب به «نقطه صفر» نوشته فاطمه باقرزاده، «تک صندلی» نوشته آدرینا زند سلیمی و «وزنه» نوشته پارسا قاسمی رسید.
برگزیدگان داستان کوتاه بزرگسال
در بخش داستان کوتاه بزرگسال، ۲۰۸ اثر به دبیرخانه رسید و ۲۲ اثر به مرحله نهایی راه پیدا کرد. هیئت داوران چهار اثر را نیز شایسته تقدیر دانست:
- «نور امید» نوشته آسیه رحمتی
- «دو روی سکه» نوشته فاطمه علیزاده
- «وردست» نوشته زهرا احمدی
- «اگر کفنی داشتم» نوشته مرتضی فرجی
در میان آثار برگزیده، «خاکستر» نوشته هدی اسکندری رتبه اول، «میان شمشیر و آتش» نوشته خدیجه سبزیان رتبه دوم و «آتشی در برکه» نوشته فاطمه یونسی رتبه سوم را به دست آوردند.
نتایج بخش داستانک، رمان و طرح رمان
در بخش داستانک، از میان ۱۳۳ اثر رسیده، سه اثر شایسته تقدیر شناخته شدند: «نشانه» نوشته افسانه داودپور، «ریشه‌های سرخ» نوشته پوریا اسکندرزاده و «زیر شاخه‌های درخت زردآلو» نوشته حدیثه قهرمانی.
در بخش رمان، از میان ۱۰ اثر رسیده به دبیرخانه، هیچ اثری رتبه‌ای دریافت نکرد و از رمان «صبا تا سبا» نوشته محمدرضا پستک تقدیر شد.
در بخش طرح رمان نیز پنج طرح مورد تقدیر قرار گرفتند:
- «سفیر محمد» نوشته بابک حیدری
- «ریشه‌ها» نوشته رقیه کریمی
- «کالیبر ۳۸» نوشته سهیلا سپهری
- «در سایه مرز» نوشته سمانه قائینی
- «فصل اول زمستان» نوشته معصومه کریمی
یازدهمین جشنواره خاتم؛ معرفی برگزیدگان بخش کودک و نوجوان
آیین اختتامیه یازدهمین دوره جشنواره خاتم (ص) ۱۴ مهرماه ۱۴۰۵ برگزار شد و برگزیدگان بخش‌های مختلف این جشنواره معرفی شدند. در بخش کودک و نوجوان، ۵۱۸ اثر به دبیرخانه رسید و ۲۶ اثر به مرحله نهایی راه یافتند.
در حوزه داستان نوجوان، سه اثر شایسته تقدیر شناخته شدند: داستان کوتاه «بال تازه‌ای برای عمیر» نوشته هدا حشمتیان، داستان کوتاه «نامه‌ای که نرسیده» نوشته الهام فخری و داستان بلند «شاگرد ادویه‌فروش» نوشته محمد قاسمی شادهی. در این بخش هیچ اثری رتبه‌ای دریافت نکرد و در بخش داستان کودک نیز اثری برای رتبه یا تقدیر انتخاب نشد.
جشن ملی نوخوان‌ها برای دانش‌آموزان ابتدایی
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز از برگزاری دومین جشن ملی نوخوان‌ها از ۱۵ تا ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ خبر داده است. این برنامه ویژه دانش‌آموزان پایه‌های اول و دوم ابتدایی است و در مراکز فرهنگی‌هنری کانون سراسر کشور برگزار می‌شود.
هدف این جشن، آشنایی دانش‌آموزان با کتابخانه‌های کانون، تقویت مهارت خواندن و ایجاد ارتباط بیشتر میان کودکان و کتاب عنوان شده است. دانش‌آموزان همراه با معلمان و خانواده‌های خود در مراکز کانون حاضر می‌شوند و با کتاب‌ها و فعالیت‌های فرهنگی و ادبی آشنا خواهند شد.
نخستین دوره جشن نوخوان‌ها سال گذشته برگزار شد و حدود ۱۲۵ هزار دانش‌آموز پایه دوم ابتدایی به جمع مخاطبان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پیوستند. دوره دوم نیز با همکاری معاونت آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش و نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور برگزار می‌شود.
هفته ملی کودک امسال با شعار «لبخند کودکان، الفبای وطن» گرامی داشته می‌شود.
کتابخانه مرجع کانون ۲۰۳ عنوان کتاب غیرفارسی خرید
کتابخانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز برای توسعه و روزآمدسازی منابع خود ۲۰۳ عنوان کتاب غیرفارسی خریداری کرده است. این مجموعه شامل ۱۹۹ عنوان کتاب برگزیده غیرفارسی و چهار عنوان کتاب مرجع است.
این آثار از میان منابع و فهرست‌های معتبر بین‌المللی انتخاب شده‌اند و تعدادی از جوایز و رویدادهای مهم حوزه ادبیات و تصویرگری کودک و نوجوان در انتخاب آنها مورد توجه بوده است؛ از جمله جایزه تصویرگری بولونیا، جایزه یادبود آسترید لیندگرن، جایزه کارنگی، جایزه فرفره طلایی شانگهای و جایزه بین‌المللی ادبیات کودک عرب.
در کنار این کتاب‌ها، ۱۳ عنوان نشریه غیرفارسی نیز سفارش داده شده که ۱۰ عنوان آن به کودکان و نوجوانان و سه عنوان دیگر به صورت تخصصی به ادبیات کودک و نوجوان اختصاص دارند.
چشم‌انداز ادبیات کودک و نوجوان در مهر ۱۴۰۵
مجموع این رویدادها نشان می‌دهد که جریان ادبیات کودک و نوجوان تنها به انتشار کتاب محدود نیست و بخش‌هایی مانند آموزش نویسندگان، نقد و گفت‌وگو، مشارکت نوجوانان در انتخاب کتاب، توسعه کتابخانه‌های تخصصی و برگزاری جشن‌های کتاب‌خوانی نیز در حال گسترش است.
از سوی دیگر، حضور زویا پیرزاد با رمان تازه، فهرست پرفروش‌های امیرکبیر و برگزاری جشنواره‌های داستان نشان می‌دهد ادبیات بزرگسال نیز در کنار حوزه کودک و نوجوان همچنان فضای متنوعی برای نویسندگان و مخاطبان ایجاد کرده است.
جمع‌بندی اخبار کتاب و ادبیات مهر ۱۴۰۵
مهرماه ۱۴۰۵ برای حوزه کتاب و ادبیات با خبرهای متنوعی همراه بوده است؛ «اهالی ماگنولیا» تازه‌ترین رمان زویا پیرزاد منتشر شده، آثار پرفروش امیرکبیر طیفی از ادبیات ایران و جهان را شامل می‌شوند، ۲۰ کتاب با رأی نوجوانان به فهرست کوتاه جایزه «روباه شنی» رسیده‌اند و نشست‌های تخصصی داستان کودک و نوجوان نیز ادامه دارند.
در بخش جشنواره‌ها نیز برگزیدگان داستان دانش‌آموزی و یازدهمین جشنواره خاتم معرفی شده‌اند. همزمان، کانون پرورش فکری با جشن ملی نوخوان‌ها و خرید منابع جدید برای کتابخانه مرجع، برنامه‌هایی را برای تقویت ارتباط کودکان و نوجوانان با کتاب دنبال می‌کند.
در مجموع، این رویدادها تصویری از یک جریان گسترده در ادبیات ایران ارائه می‌کنند که از تولید و انتشار اثر تا نقد، آموزش، انتخاب مخاطب و توسعه دسترسی به منابع ادبی را دربرمی‌گیرد.
